Elektrik Direkleri ve Özellikleri

Hava hattı iletkenlerini topraktan ve birbirlerinden yalıtmak için enerji iletim ve dağıtım şebekelerinde direkler kullanılır. Kullanıldıkları amaçlar ve yapıldıkları malzemelere göre çeşitli özelliklerde direkler vardır.

1.KULLANILIŞ ŞEKİLLERİNE GÖRE DİREKLER

1.1.  Taşıyıcı Direkler

İletkenleri taşımak amacı ile düz hatlarında kullanılan direklerdir.

1.2.Durdurucu Direkler

Taşıyıcı direklere bağlanan iletkenlerin gergin durması ve sarkmaması için kullanılan direklerdir. Genelde yedi direkte bir durdurucu direk kullanılması uygun olur. Özel durumlarda bu aralık değişebilir. (Örneğin, yol atlamaları, geçitler gibi)

1.3.Geçit Direkleri

Üzerlerinde önemli trafik bulunan karayolu, demiryolu, suyolu veya haberleşme hatları gibi yerlerde iletken kopması veya direk devrilmesi gibi yerlerde iletken kopması veya direk devrilmesi gibi arızalara karşı özel olarak yapılmış direklerdir.

1.4.Köşe Direkleri

Hava hatlarının belirli açılarda yön değiştirdiği yerlerde kullanılan direklerdir. Köşede durdurucu ve köşede taşıyıcı olarak iki şekilde kullanılır

1.5.Son Direkler

Hava hatlarının başlangıç ve sonlarında kullanılan direkler olup hatların tek yönlü çekme kuvvetine dayanacak şekilde yapılırlar.

1.6.Dağıtım Direkleri

Hava hatlarının kollara ayrıldığı yerlerde kullanılan direklerdir.

2.YAPILDIKLARI MALZEMELERE GÖRE DİREKLER

2.1.Ağaç Direkler

Bu direkler köknar, ardıç, ladin, karaçam gibi ağaçlardan yapılır. Mekanik zorlamalara karşı dayanımları azdır. Alçak ve orta gerilimde kullanılırlar. Hava şartlarından etkilendikleri için özel işlemlerden geçirildikten sonra kullanılır. Bu işlemlerin bazıları:

1-Emprenye etmek,
2-Katranlamak,
3-Kreozotlamak,
4-Bakır sülfat emdirmek.

Ağaç direklerin tepeleri, üzerlerinde kar ve buz birikmeyecek şekilde yapılmalıdır.

Ağaç direkler 30 kv’ta olan gerilimlerde kullanılabilir.Kullanılış biçimlerine göre:

1-Tek ağaç direkler,
2-Çift ağaç direkler (İkiz direkler),
3-A direkler (Payandalı veya lenteli direkler),
4-Kiriş direkler .

dİrek1

Şekil 2.1. a)Tek Ağaç Direk, 2)Çift Ağaç Direk, c)Kirişli Ağaç Direk, d)Payandalı Ağaç Direk

Ağaç direklerin ötekilere karşı üstünlükleri ve sakıncaları şu şekilde sıralanabilir:

Üstünlükleri:

1-Ucuzdur,

2-Hafiftir,

3-Taşımaları ve dikilmeleri,

4-Esnektir,

5-Temel değiştirilerek tekrar kullanılabilir.

6-Simetriktirler (Her yöndeki kuvvetlere karşı koyabilir)

7-Boyama masrafları yoktur,

8-Tırmanmak kolaydır,

9-Kaçak akımlara karşı daha güvenilir durumdadır.

Sakıncaları:

1-Ömürleri kısadır,

2-Tepe kuvvetleri azdır,

3-Esnek oldukları için salgıları (fleş) değişebilir,

4-Yıldırım düştüğünde yanabilir,

5-Yüksek gerilimlerde kullanılmazlar.

Ağaç direkler 80 metre direk açıklıklarına kadar kullanılabilir. Boyları 8-9-10-11-12-13-14-15-16-17-18-19-30-21-22 metre olarak yapılmaktadır.

2.2.Betonarme Direkler

Direk, çimento, su ve öteki katkı maddeleri ile yapılırlar. Santrifüj ve Vibre (titreşim) beton direkler olarak iki şekilde yapılırlar. Kullanılış biçimlerine göre tek santrifüj, tek vibre, çift gibi türleri vardır. Yurdumuzda çeşitli firmalar tarafından alçak gerilim, orta gerilim ve yüksek gerilim için beton direkler yapılmaktadır. Direk uzunlukları 8-8,5-9,9,30-9,50-10-10,5-11-11,5-12-12,5-13-13,5-14-15-16-17-18-19-20-21-22-23 metredir. Alçak gerilim şebekelerinde en çok 9,30 ve 10 metrelik beton direkler kullanılmaktadır.

dİrek2

Şekil 2.2. a)Tek Santrüfüj, b)Çift Santrüfüj, c)Asimetrik Vibre, d)Çift Vibre

Beton direkler demir direklere göre daha ucuzdur. Sanayi bölgesindeki zararlı gaz ve kimyasal maddelerden etkilenmezler. Aynı işi yapan demir direklere göre % 50 demir tasarrufu sağlar. Kullanıldıkları yerlerde yapılabildikleri için taşımada kolaylık sağlanır.

Santrüfüj direklerin içinin boş olmasına karşılık, vibre direklerde direk içleri doludur. Bu çeşit direklerde demir traversler de kullanılabilir.

Beton direklerin üstünlükleri ile sakıncaları şu şekildedir:

Üstünlükleri:

1-Bakım istemezler,

2-Tepe kuvvetleri büyüktür,

3-Ömürleri uzundur,

4-Her amaca uygun tipleri vardır,

5-Hava değişmelerinden etkilenmezler.

Sakıncaları:

1-Ağır ve kırılgandırlar

2-Taşıma ve dikilmeleri oldukça zordur.

2.3.Demir Direkler

Enerji iletim ve dağıtım şebekelerinde çok kullanılan bu direkler U, I veya L demirlerinden yapılırlar. Bu direkler ağaç direklere göre daha uzun ömürlü, beton direklere göre de daha hafiftir. Yurdumuzda İller Bankası tarafından geliştirilen A veya kafes gibi demir direkler kullanılmaktadır. Ancak yüksek gerilimde Avrupa ve Amerikan standartlarına göre yapılmış demir dirsekler de kullanılmaktadır. Bu direklerin mekanik etkilere dayanımı çok fazladır.

dİrek3

Şekil 2.3. a)Yuvarlak Boru Direk, b)A Direği, c)Kafes Direği, d)Pilon Direk, e)Çatal Pilon Direk.

3.ALÇAK GERİLİMDE KULLANILAN DEMİR DİREKLER  

Alçak gerilimde kullanılan iller Bankası tipi demir direklerden A tipi olanlar 81-101-121-6,5U-8U-12U veya 8Ik-10Ik-12Uk şeklinde sembolize edilirler. Sembollerdeki U veya I, direk yapımında kullanılan demirin kesitini gösterir. Öteki rakamlar ise demir profilin cm olarak yüksekliğini belirtir. Sembollerdeki (k) harfi, kısa boyda olan direkler için kullanılmaktadır.

Kafes tipi demir direkler de K1-K2-K3-K4-K5-K6 şeklinde sembolize edilirler. Bunlardan k1-k2-k3 şeklinde gösterilenler hafif, ötekiler ise ağır kafes direklerdir.Buradaki rakamlar 1000 ile çarpıldığında Kğ olarak direğin tepe kuvveti bulunur. Kafes direkler K1k-K2k ile gösterilirse, kısa boylu kafes direk anlaşılır.

3.1.Demir Direklerin Boyları

Alçak gerilim şebekelerinde İller Bankası tarafından standardize edilen A veya Kafes tipi demir direklerin boyları, kısa ve uzun direkler için ayrı ayrıdır. Bunların dışında normal durumlarda veya ihtiyaç halinde kullanılacak ayrı tipte demir direkler vardır. Bunların da boyları değişik değerdedir.

Normal durumlarda kullanılacak demir A direklerin boyları, 8I-10I-12I ve 10U ile sembolize edilenleri 9,65-9,90-10,10 ve 10 metredir. Kısa boyda olanların boyları ise 9,10-9,35-9,55 ve 9,45 metredir.

İhtiyaç halinde kullanılacak A tipi direkler 6,5U-8U ve 12U şeklinde olup bunların boyları 9,55-9,85 ve 10,10 metredir. Kısa boyda olanları ise 9,00-9,30 ve 9,70 metredir.

Kafes tipi demir direkler de normal boyda ve kısa boyda yapılırlar. K1-K2 ve K3 şeklinde demir direklerin normal boyda olanların 9,95-10,15 ve 10,30 metredir. Kısa boyluları da 9,40-9,60 ve 9,75 metredir. K4 ve K5’lerin boyları ise normal boydakiler için 10,45 ve 10,55 kısa boydakiler de 9,90 ve 10,00 metredir.

Kullanılan direklerin ortalama olarak uzunlukları normal boydakiler için 10 metre, kısa boydakiler için de 9,5 metredir.

İlginize Çekebilir

Akıllı Şebekeler ve Mikro Şebekelerde Enerji Depolama Teknolojileri