ADSL

GİRİŞ

Dünyada bilgi devrimi ve serbest pazar ekonomisinden bilgi ekonomisine geçiş süreci yaşanıyor. Bilgi ekonomisi kavramında üretimin üç temel faktörüne bir dördüncüsü olarak bilgi eklendi. Bugün, bilginin çok hızlı olarak üretildiği ve kısa süre içerisinde geçerliliğini yitirdiği bir çağda yaşamaktayız. Bu nedenle bilgi çağı, insanlar ve kuruluşlar arasında bilgi aktarımının hızlı ve etkin olarak yapılmasını gerektirmektedir. Daha da açık ifade etmek gerekirse bütün devlet sektöründe ve özel sektörde bilgi aktarımının hızlı ve etkin olması gerekmektedir. Bu hızlı aktarım da ancak telekomünikasyonda yatırım yapılması ile sağlanabilecektir.

Bilgi çağı, bilginin bir üretim etmeni olarak diğer üretim etmenlerine göre daha yoğun kullanıldığı üretim teknolojisi döneminin adıdır.

Günümüzde ülkelerin kalkınmışlığı, iletişim araçlarının kullanımının yaygınlığı ve telekomünikasyon alt yapısının gelişmişliği ile ölçülmektedir.

Geniş bantlı etkileşimli şebeke alt yapısı, iletişim, bilim ve eğlence sektörlerinin ve her türlü sanayinin büyük gelir beklediği bütün ürün ve hizmetlerinin varlığı için ön koşuldur. Bu hizmet ve ürünlerin ticari başarısında ev kullanıcılarına yönelik uygulamalar, kitle pazarı oluşturmaları açısından büyük önem taşımaktadır. Bu ise ülkenin tüm iletişim şebekesinin modernleştirilmesi, sonuç olarak her eve bilgi hizmetlerine erişim olanağının verilmesi ile gerçekleştirilebilecektir.

Yalnız çoğul ortamlı hizmetler ile ilgili sektörler açısından değil, tüm ekonomik etkinlikler için rekabet şansı, bilgi üretimini gerçekleştiren ve her türlü bilgiye erişme olanağı sağlayan bilgi şebekesinin varlığına bağlı olacaktır.

Bugün telefon ve faksının olmadığı düşünülemeyen işletmeler için, yarın bilgi şebekelerine erişim hatları ve cihazları aynı önemi kazanacaktır.

Bilgi ekonomisinin gereği olan bilgiye erişimden, bu bilgiye düşünce katarak yaratılan değerlerin yerine iletilmesine kadarki zincirin her aşamasında internet bir şekilde yer almaktadır.

Türkiye’nin her geçen gün artan ölçülerde ciddi ve kapsamlı bir yapılanma arayışına girdiği günümüzde, bilgi teknolojileri bazlı proje uygulamaları, beraberinde getirdikleri ve yeniden yapılandırma özellikleri ile bir yandan yapılanma gereksinimlerine en etkin cevap, diğer yandan küreselleşmeye uyum sağlama aracı olmaktadır.

GENİŞ BANT ERİŞİM TEKNOLOJİLERİ

Geniş bant erişim sunmak için en ideal ortam fiber optik kablodur, ancak fiber optik kablonun ve ilgili servislerin sunulmasının yüksek maliyetli olması fiber teknolojisinin yaygınlaşmasını engellemektedir. Basit bir hesapla, 10 milyon evi fiber optik kablolarla bağlamanın maliyeti 15-20 milyar dolar civarındadır. Bunu gerçekleştirebilen tek ülke Japonya’dır.

Fiber ile eşeksenel kabloları karma bir biçimde (HFC) bir araya getirme çabaları da şimdilik sınırlı başarı kazanmıştır. Öte yandan telefon şirketlerinin elinde milyonlarca kilometrelik bakır hat bulunmaktadır ve şirketler bu alt yapıyı da değerlendirmek istemektedirler.

Mevcut modem teknolojileri bu bakır hatları değerlendirmektedir, ancak günümüz modem teknolojisi en fazla 56 Kbps (V.34 ile 33.6 Kbps) hız iletebilmektedir. Şimdilik bu bakır hatlarda en iyi başarıyı DSL (Digital Subscriber Line – Sayısal Abone Hattı) teknolojisi göstermektedir.

xDSL

xDSL nedir?

XDSL, sayısal abone hattı teknoloji ailesine verilen isimdir. DSL aslında sadece teknolojinin adını ifade eder ve kullanım alanlarına göre alt gruplar farklı bir isimlendirmeye tabi tutulur. xDSL olarak kısaltılan terimin başındaki x harfi, değişik tipteki sayısal abone hatlarının özelliklerinden dolayı aldıkları farklı adlarla ilgilidir ve bu hatların genel adını temsil etmek amacıyla kullanılmaktadır.

DSL’in başına eklenen I, V, S, A, H ve RA harfleri ile ifade edilen bu alt gruplar, kendi aralarında teknik, mesafe, kullanılan kablo çifti sayısı, download-upload (downstream-upstream) bant genişliği (hız) gibi özellikleri yönünden birbirlerinden ayrılırlar (HDSL, SDSL, G.SHDSL, VDSL, IDSL, RADSL, ADSL v.b.)

DSL, lokal bölgede telekom santrali ile kullanıcı arasında telefon için çekilen alt yapıda kullanılan bir çift bakır tel üzerinden, yüksek hızda veri (data) ve ses (voice) iletimini aynı anda sağlayabilen, 1997’nin ikinci yarısında kullanıma sunulan geniş bantlı erişim teknolojisidir.

Sayısal abone hatları ikiye ayrılır: Simetrik ve asimetrik. Bir hattın simetrik olması o hat üzerinden yapılan veri aktarımı sırasında, verinin şebekeden kullanıcıya ya da kullanıcıdan şebekeye aynı biçimde en yüksek hızla ulaşabiliyor olmasıdır. Asimetrik bir hatta ise sözü edilen bu iki veri akışı sırasında ulaşabilen en yüksek hızlar farklı olmaktadır.

xDSL Tipleri ve Özellikleri

DSL Tipi	Veri Yolu Download/Upload	Mesafe	Uygulama Alanları
HDSL (High bit-rate Digital Subscriber Line )	1.544Mbps/1.544Mbps	3-4 km	Sunucu ve telefon şirketi arasındaki E1 servisidir. WAN, LAN, sunucu erişimi için kullanılır. Sinyal tekrarlayıcı kullanıldığında aradaki mesafe daha fazla olabilir. Simetriktir. İki çift bakır tel (4 tel).
SDSL ( Symmetric Digital Subscriber Line)	160Kbps-2.3Mbps/ 160Kbps-2.3Mbps	4-5 km	İşyerlerinde kullanılması uygundur. Bir çift bakır tel (iki tel).
G.SHDSL (SHDSL) (Symmetric high-bit-rate Digital Subscriber Line)	2.31Mbps veya 4.6Mbps/ 2.31Mbps veya 4.6Mbps	6 km	HDSL ile aynıdır. Farklı olarak sadece bir adet bükümlü hatta ihtiyaç duyar. Simetriktir. Bir çift bakır tel (iki tel).
VDSL ( Very high-bit Digital Subscriber Line )	13Mbps-52Mbps/16Mbps	300 m-1km	Çok yüksek hız gerektiren uygulamalarda kullanılır . Örn. TV yayını ) Simetriktir.
IDSL (ISDN Digital Subcriber Line )	144 Kbps/144Kbps	10 km	ISDN BRI servisine benzer. Ancak sadece veri transferine izin verir. Aynı hattan ses görüşmesi yapılamaz. Simetriktir.
RADSL (Rate-adaptive Digital Subcriber Line )	640Kbps-2.2Mbps/ 272Kbps-1.088Mbps		ADSL’e benzer ayraça (splitter) ihtiyaç duyar. Hatta göre adapte olur. Asimetriktir.
G.Lite (DSL.Lite) UADSL ( Splitter kullanmayan Digital Subcriber Line )	1.544 Mbps/512K	5.5 km	Bu standart ADSL kullanıcıları tarafından rahatlıkla kurulabilir. Çünkü splitter’a gerek yoktur. Asimetriktir.
ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line )	128Kbps-8Mbps/ 64Kbps-800Kbps	5.5 km	Ayraça ihtiyaç duyar. İnternet ve web erişimi, hareketli görüntü, video on demand ve uzaktan yerel ağ erişimi için kullanılır. Asimetriktir. Bir çift bakır tel (iki tel).

DSL teknolojisinin yükselişi

İletişime olan ihtiyacın ve talebin artması bunun da en hızlı şekilde olmasının gerekliliği her geçen gün yeni teknolojilerin kapısını açıyor.

İnternet üzerinde de aynı şekilde kullanıcıların daha fazla hız gerektiren görsel ve işitsel medyaya olan talebi sonucunda, modemin 56 Kbps’lık hızına alternatif olarak daha hızlı bağlantı teknolojileri yavaş yavaş piyasada yerini almaya başlıyor. Birkaç yıl öncesine kadar yüksek hızlı alternatif bağlantılarda seçenek çok fazla değilken artık gelişen teknoloji, ev kullanıcılarının bile yüksek hızlara ulaşmalarına olanak tanıyor.

DSL teknolojisi, diğer alternatiflerin tersine alt yapıda da büyük değişiklikler yapılmasını gerektirmiyor. Çünkü sistem, eski bakır telefon hatları üzerinden hizmet veriyor. Bunun için ilk yatırım maliyeti de en düşük düzeye çekilmiş oluyor. Yurt dışında hızla yaygınlaşan ve büyük kitlelerin geçiş yaparak kullanmaya başladığı bu yeni teknolojiye artık ülkemizde de ulaşmak mümkün.

Dünyada DSL’e hızla geçildiği, yüz binlerce insanın sistemi denediği ve memnun kaldığı düşünüldüğünde, başarısının ne kadar büyük olduğu bir kere daha ortaya çıkıyor.

DSL kurulumları, dünyada 1997 yılından bu yana gerçekleştiriliyor. Compaq, Intel ve Microsoft firmaları, telefon şirketleriyle birlikte standart ve kolay kurulabilir DSL tiplerinden biri olan ADSL formunu geliştirmiştir. G.Lite olarak adlandırılan bu form sayesinde DSL’in yaygınlaşması ve ISDN ile kablo modemin yerini alması bekleniyor. (Şekil:1)

Şekil 1

DSL nasıl çalışıyor?

POTS olarak adlandırılan geleneksel telefon servisi, ev veya işyerini, twisted pair olarak adlandırılan, birbirine sarılmış bir çift bakır kablo üzerinden telefon şirketine bağlar.

Telefon hatları, aynı anda hem karşıdakiyle konuşulabilen, hem de dinlenebilen bir özelliğe (full duplex) sahiptir. Bu nedenle bir çift bakır kablodan oluşmaktadır.

Telefon servisi, başka telefon kullanıcıları ile haberleşmeyi sağlayabildiği gibi modemlerin kullanımıyla, veri iletişimine de olanak tanır. Bu sistemin kullandığı sinyaller analog sinyallerdir.

Alıcı-vericiler (telefonlar) akustik ses dalgalarını, farklı yüksekliklere sahip elektrik sinyallerine çevirirler.

Modemler bilgisayardan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere, telefon hattından gelen analog sinyalleri de sayısal sinyallere çevirir. Böylece telefon hattından analog sinyaller aktarılır ve sayısal sinyallere çevrilerek bilgisayarın anlaması sağlanır. Analog transmisyon, bakır kablonun kapasitesinin çok küçük bir bölümünü kullanır.

Bilgisayarın veri alma yeteneği, telefon şirketinin modemden sayısal olarak gelen veriyi analog forma çevirmesi ve bu şekilde geri gönderildikten sonra modem tarafından tekrar sayısal forma çevrilmesinden dolayı kısıtlanmaktadır. Bir başka deyişle analog aktarım ev veya işyerindeki telefon ile telefon şirketi arasındaki bant genişliğinde bir darboğaz yaratır.

DSL, sayısal verinin analog forma ve tekrar geriye çevrilmeyeceğini varsayan bir teknolojidir. DSL, modemleri sinyallere çevirmez bunun yerine verileri sayısal olarak yollar ve alır. Sinyalleri çevirmeye gerek kalmadığından veriler normal modemlerden çok daha hızlı iletilir.

Sayısal veri, bilgisayara doğrudan doğruya bu şekilde gelerek telekom şirketinin aktarabileceği bant genişliğini kat kat artırır. Eğer sinyalin ayrılması sağlanırsa, bant genişliğinin bir bölümü analog sinyallerin transferi için de ayrılabilir; böylece telefon ile bilgisayarın aynı hatta, aynı anda kullanımı mümkün olabilir. (Şekil:2)

Çeşitli DSL uygulamaları

Veri aktarımını etkileyen faktörler

Ev veya işyerinin, DSL hizmetinin sunulduğu şebekeye yakınlığı, hatta kullanılan bakır kablonun çapı, kullanılan modemin tipi, alınacak servisin kalitesi ve hızını doğrudan etkiler. 8 Mbps’a varan hızlarda veri iletimi mümkün olabilmektedir. Bu hız, video, ses, hareketli 3D grafikler v.b. çoklu ortam bilgisinin kesintisiz alınabilmesi için yeterlidir.

Bir DSL kurulumunun azami uzaklığı tekrarlayıcı kullanılmadığı takdirde yalnızca 5.5 km ile sınırlıdır. Bundan daha fazla uzunluğa sahip bir kablo üzerinden verilen bir servisin hem kalitesi, hem de hızı düşer. Eğer telefon şirketi yerel DSL döngüsünü fiber optikle takviye ederse 5.5 km’nin ötesinde DSL kullanma olanağı doğacaktır.

xDSL erişiminde kullanılan cihazlar

DSLAM (Digital Subscriber Line Access Multiplexer-Sayısal Abone Hattı Erişim Çoklayıcıları): Birden fazla DSL kullanıcısını yüksek hızlı bir omurgaya bağlamak için telefon şirketleri DSL erişim çoklayıcıları kullanırlar (DSLAM). Bu cihazlar, üzerinde xDSL hizmetlerine ait portların bulunduğu, ATM (Asynchronous Transfer Mode-Eşzamansız İletim Modu) şebekeleri üzerinden birbirine bağlanan, abonelerden gelen trafiği toplayarak istenen yönlerde iletebilen cihazlardır. (Şekil: 3)

 

Yaygınlaştırma modelleri, servisler ve araçlar

CPE (Customer Premises Equipment-Abone Tarafı Cihazları):

• Tek kullanıcı: DSL modem-ayraç (splitter) (ADSL)
• Çok kullanıcı: (IAD) DSL modem-router

DSL teknolojisinin kullanım ve uygulama alanları

İnternete yüksek hızlarda bağlantıya olanak tanıyan DSL teknolojisi, birleşik intranetlerin kurulması, daha gelişmiş sanal alışveriş, video oyunları ve farklı iletişim seçenekleri gibi birçok avantajı da kullanıcıya ulaştırıyor. Günümüze dek yararlanılan diğer internet erişim biçimlerinden çok daha fazla özellik sunan DSL, yüksek kalitede video yayını, video konferans, yüksek hızda veri transferi için gereken hızı sağlayan en iyi alternatif olma özelliğini de elinde tutuyor. Bunun yanı sıra internete sürekli bağlı kalmanın getirdiği diğer yazılım avantajlardan da yararlanılabiliyor. Özellikle IP multicast gibi streaming uygulamalarının da kullanılmasıyla iş, eğlence ve en önemlisi eğitim alanlarında da büyük gelişmeler elde edilebiliyor.

DSL teknolojisinin avantajlı yönleri

• Dünya üzerinde kurulu 800.000’den fazla lokal santral bölgesinde telefon kullanımı için çekilmiş olan bakır alt yapıyı kullanması, ekstra alt yapı yatırımı gerektirmemesi,
• Sinyalizasyonda özel bir dijit kullanmaması (ses için 4 kHz olan standart, DSL’de 1.2 MHz’e ulaşmaktadır),
• Komünikasyon teknolojisinde kullanılan mevcut ve yeni çıkabilecek yöntemlerin DSL üzerinde uygulanabilmesi,
• Kullanılan donanımların aynı servisi sağlamada kullanılan donanımlarla karşılaştırmalı bir maliyet avantajına sahip olması,
• Simetrik ve asimetrik veri aktarımının mümkün olması,
• Mevcut bakır tel yatırımının, düşük maliyetle yüksek hızlara çevrilmesi.

Dünyaya genel bakış

Dünyadaki telekom şirketlerinin çoğu DSL servisi vermektedir. Gelişmiş telekom pazarlarından olan Japonya ile İngiltere DSL servis sağlayıcılarına en geç katılanlardır.
DSL servis ücretlerinin, bölgesel bazda sıralanışı ucuzdan pahalıya doğru şöyledir:

- Asya Pasifik
- Amerika
- Avrupa

1998’de önde gelen telefon şirketlerinin internet erişimi için ADSL hizmeti vermeye başladığı görülmektedir. ISP’ler telefon şirketlerinden ayrı olarak HDSL hizmetleri vermektedirler. ISP’lerin HDSL, SDSL, IDSL ve ADSL’den oluşan geniş bir portföy oluşturmaları beklenmektedir.

xDSL’in dünyada kullanımı 2002 yılından itibaren büyük oranda yaygınlaşacaktır. ADSL önde olacak, diğerleri de pazardaki yerlerini alacaklardır.

DSL ailesinin pazarı
1991/1992 (H)DSL piyasaya tanıtıldı
1993 (A)DSL piyasaya tanıtıldı
1994 VoD büyümeye başladı
1995 VoD azalmaya başladı
1996 İnternet büyümeye başladı
2000 Çoklu ortam uygulamaları başladı
(multimedya)
2001 DSL ailesi yayılmaya başladı.

Dünyada xDSL’in başlayışı

Kuzey Amerika-Kanada

Firma Tarih
BC Telekom 1998
Bell Kanada 1998
Island Telecom 1999
MTS 1997
MTT, NB Telecom 1998
New Tel., Norveç Tel. 1999
Teus planet 1999

Kuzey Amerika

Firma Tarih
Ameritech. Belsouth 1998
GTE,MCIWorld Com 1998
North Point Con. 1998
SBC, Uswert 1998
Couod 1997
Bell Atlantic 1995

Avrupa

Firma Tarih
Telekom Avusturya 1999
Begacom 1998
Teledanmark 1999
Helsinki Telephone Cor. 1999
Sonera 1998
Cepetel 2000
France Telecom 1999
Deutsche Telecom 1997
ENCOM 2000
Telecom Italia 1998

DSL nasıl bir gelecek vaat ediyor?

İnternet Servis Sağlayıcıları

Bu grup dünyada DSL’i çok yaygın olarak kullanmaktadır. DSL özellikle kullanıcı tarafında daha yüksek bant genişliği talebini makul maliyetlerde karşılamak için rahatlıkla kullanılabilir. Türkiye’de ise DSL öncelikle kurumsal bağlantılar için tercih edilmektedir. Bu bağlantının üç yararı vardır:

• Kullanıcı tarafında, kullanılan donanım ve erişim maliyetlerinin ciddi ölçüde azaltılması,
• ISP tarafında, müşteri talebine göre hızlı, düşük maliyetli ve ekstra servislerin de ilerde verilebileceği bir alt yapıya olanak sağlaması, (Şekil:4)

 

• Telekom tarafında, veri şebekesine internet için ekstra pahalı yatırımlar yapılmaması, mevcut alt yapının değerlendirilmesi, sistemin yüksek hızda data erişim alt yapıları için de kullanılabilmesi,

Kampus uygulamaları

Pahalı alt yapı (F/O) yatırımları yapılmadan, binaların yüksek hızla birbirine bağlanmasında rahatlıkla kullanılabilir.

İnteraktif TV uygulamaları

Özellikle yüksek yatırım gerektiren Kablo TV yerine çok daha ucuz ve hemen uygulamaya alınabilecek bir alternatiftir.

İşyerleri ve toplu konut alanları

Özellikle DSL’in hedef kitleleri arasında yer alan bu yerlerde, kullanıcıya bir çift tel üzerinden en az iki telefon hattı ve hızlı veri iletim olanağı sağlanmaktadır.

xDSL AİLESİNE GENEL BAKIŞ

HDSL (High-bit-rate Digital Subscriber Line)

DSL, E1 hızında simetrik olarak iletim sağlayabilen bir DSL teknolojisidir. Dünyada çeyrek milyondan fazla aboneye hizmet vermektedir.

HDSL, E1 işaretini 4 km’ye kadar 0.5 mm’lik hatlardan tekrarlayıcısız olarak iletmektedir. Tekrarlayıcı kullanarak mesafeler daha da artırılabilmektedir (12 km). Ancak, E1 için ise 2 tel çifti gerekmektedir. Günümüzde HDSL, şirketler tarafından, kendi intranetlerine erişimde, internete erişimde, video konferans uygulamalarında E1 devrelerinin bir uzantısı olarak kullanılmaktadır.

G.SHDSL veya SHDSL (Symmetric high-bit-rate Digital Subscriber Line)

SHDSL teknolojisi HDSL’e çok benzemekte ve aynı hızlarda çalışmakta ancak, tel sayısında farklılık görülmektedir. HDSL, 4 tel (iki çift bakır tel) üzerinden çalışmakta yalnızca veri iletiminde kullanılmaktadır. SHDSL, 2 tel (bir çift bakır tel) üzerinden çalışır, hem ses hem de veri iletimini sağlar. SHDSL’de ses iletimi mesafe ile sınırlı olmasına karşın (3 km) çift yönlü işletme uygulamaları, video konferans özelliği çekici hale getirmektedir.

VDSL (Very high-bit-rate Digital Subscriber Line)

ADSL’e çok benzeyen bu DSL teknolojisi, telefon ile ISDN servislerinin yanında, geliş yönünde 55.2 Mbps, gidiş yönünde 12 Mbps hızda çoğul ortam trafiği geçirebilmektedir. VDSL’de transmisyon hızları aynı ise simetrik olarak da çalışabilmektedir.

VDSL, daha yakın mesafeler için uygundur (13 Mbps hız için 1.5 km, 55.2 Mbps için 300 m’lik mesafelerden daha ileriye erişememektedir).

VDSL’in temel kullanım alanı, FTTN (Fiber To The Neighbour) uygulamalarında görülmektedir. Santralden binanın yakınlarına kadar gelen fiber hattının sonlandığı bir optik ağ ünitesi (ONU) ile bakır hat üzerinden VDSL hizmeti verilebilmektedir. VDSL, gelecek vaat eden bir teknoloji olarak görülmekte ve 5 standart kuruluşu tarafından standartlaştırılmaya çalışılmaktadır: ADSL Forum, ATM Forum, ANSI T1 E1.4, ETSI ve DAVIC. Bu grupların her biri kendi tekniklerini ve standartlarını oluşturmaktadır.

IDSL (ISDN Digital Subscriber Line)

İnternet ve uzak LAN (Local Area Network-Lokal Alan Ağı) erişimi sağlamak için geliştirilmiştir.

IDSL, 2 tane 64 Kbps "B" kanalını alır (biri ses, diğeri veri taşımaktadır), her iki taşıyıcı kanalı da veri taşıyan bir servise dönüştürür.

Dar bant ISDN’deki 2B1Q işaretleşmesini kullanır, her iki yönde toplam 128 Kbps hızına erişir ve 5.5 km mesafeye kadar gidebilir. Bu nedenle simetrik bir servistir, düşük düzeyde video konferans için kullanılabilir.

ISDN dar bant ile IDSL servisleri, bilgiyi yönlendirme şekillerine göre tamamen farklıdırlar.

ISDN dar bant servisleri anahtarlamalı servislerdir ve telefon santrallerinden geçerler; IDSL ise tahsis edilmiş bir noktadan noktaya bağlantıdır, bir omurganın Frame Relay ya da veri ağına yönlendirilmiştir.

RADSL (Rate Adaptive Digital Subscriber Line)

RADSL’in en büyük özelliği, bakır hattın uzunluğuna ve gürültü oranına bağlı olarak bant genişliğini ayarlayabilmesidir. Bu ayarlamayı 300 Kbps ya da 400 Kbps aralıklarında artışlarla yapmaktadır.

RADSL, abonelere kullandıkları uygulamaya uygun olarak istedikleri zamanda, istedikleri bant genişliğini esnek bir biçimde sağlar. Örneğin, bir şirketin uzak bir şubesindeki abone 2.5 Mbps’lık bir RADSL hattı kullanarak, şirket merkezinden gidiş yönünde 1 Mbps, geliş yönünde 2.5 Mbps hızında dosya transferi yaparken, 384 Kbps’lık simetrik bir video konferans uygulamasına geçilebilecek ya da PC’sindeki farklı uygulamalar için farklı modlarda ve farklı bant genişliklerinde çalışabilecek şekilde bilgisayarını programlayabilecektir.

ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line)

ADSL, ev veya ofis kullanıcıları arasında en çok kullanılan asimetrik DSL tipidir. ADSL servisleri geniş bantlı erişim ağlarının bir tamamlayıcısı olarak görülmelidir.

G.Lite veya ADSL.Lite

ADSL.Lite için ADSL’in düşük hızlarda yeni bir versiyonu diyebiliriz. ADSL.Lite, G.Lite veya "Universal ADSL" olarak adlandırılır ve standartlaşmıştır. 1.5 Mbps download ve 512 Kbps upload hızına sahiptir.

Birçok DSL teknolojisi bir sinyal ayracına ihtiyaç duyar. Bu ayraç, ses ile verinin birbirinden ayrılması için gereklidir. G.Lite ise ayraç ihtiyacını ortadan kaldırmaktadır (ayraçsız-splitterless). Ses ve data aynı kablo üzerinden frekans ayırımına gerek kalmadan kullanılabilir. Ancak ayraç olmadığı için gürültü düzeyi ADSL’e göre daha fazla kullanılan bant genişliği daha düşüktür. Bu bant genişliği küçük ofis ve ev kullanıcıları için yeterli olduğu gibi ayrıca ayraça ihtiyacı olmadığı için modem maliyetleri de düşmektedir.

VoDSL (Voice Over DSL)

Paket şebekeleri üzerinde ses iletimine doğru büyük bir eğilim vardır. ATM teknolojisi ses trafiğine çok uygundur, çünkü talep edilen bant genişliğinde bağlantıları büyük ölçekli olarak sağlar. Bu da ATM’i gerçek zamanlı servislere getirdiği servis kalite garantisi ile birlikte, ses paketleri iletiminde ideal seçim haline getirir. Ses, görüntü ve veri servisleri için ATM anahtarlama üzerinde kurulacak bir çokluservis şebekesi operatörlere maliyet açısından büyük avantaj sağlar.

VoDSL, ATM Adaption Layer kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Ses, önce DSL şebekesi üzerinden paketler haline getirilir, daha sonra bu paketler DSL şebekesi üzerindeki bir gateway’e yönlendirilir ve normal telefon şebekesine giriş yapılır. Bu katmanın sağladığı ses sıkıştırma ve çoğullayıcı özellikleri, küçük ve orta ölçekteki ofislere tek bir fiziksel bağlantı üzerinden 8-16 adet arası telefon hattı sağlamaktadır. IAD (Integrated Access Device) veri ve ses trafiğini entegre eder. (Şekil:5)

VoDSL uygulaması

ADSL

ADSL nedir?

DSL, mevcut telefonlar için kullanılan bakır teller üzerinden yüksek hızda veri, ses ve görüntü iletimini aynı anda sağlayabilen bir DSL teknolojisidir.

ADSL, geniş bant erişimi sağlayan bir bakır devre transmisyon teknolojisi olarak internet kullanıcıları tarafından dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır.

ADSL’de telefon hattı üzerinde kapasiteyi daha efektif kullanmak amacıyla sayısal kodlama teknikleri kullanılır.

ADSL’de ses ve veriyi ayrıştırmak için ayraç (splitter) denilen bir cihaz kullanılmaktadır. Ayraç içerisinde low pass filter ile high pass filter denilen filtreleme tipleri mevcuttur.

ADSL’de mesafeye bağlı bir limit bulunmaktadır. Modem bağlantısının çalışabileceği maksimum mesafe lokal hattın kalitesine göre değişir. 0.9 mm’lik kablo kullanımında bu mesafe 5 km’ye kadar ulaşabilmektedir. Bu da veri alışverişinin elde edilebileceği maksimum uzaklıktır.

Şirketimizin alt yapısı genelde 0.4 mm’lik kablolardan oluştuğu için yaklaşık 3-5 km mesafeye kadar ADSL hizmeti verilmektedir.

Telekom şirketleri arasında ölçümler farklı olsa da sonuçta en uzak noktaya bile veri gönderilmesi ve limiti aşan durumlarda ise fiber tabanlı sayısal sistemler ile problemin çözülmesi mümkündür. (Şekil: 6)

İletim mesafesi hat hızı ve mesafe karşılaştırması

ADSL nasıl çalışır?

ADSL sisteminde bilinen bakır bükümlü çift (twis-ted pair) kablolama alt yapısı kullanılır. Bükümlü telefon hattının her ucuna bir ADSL modem ekleyerek yüksek hızlı download kanalı, orta hızlı dupleks kanalı ve POTS (Plain Old Telephone Service-Düz Eski Telefon Hizmeti) kanalı olacak şekilde 3 bilgi kanalı oluşturulmaktadır: Alış (download), gönderiş (upload) ve POTS. Belirli bir zaman diliminde transfer edilen veri miktarı yani bant genişliği ne kadar fazla ise, bilgiler de bilgisayara o kadar hızlı ulaştırılır. POTS kanalı, ADSL ortamı üzerinde ses iletimi için kullanılır.

Yüksek hızlı kanalda 1 ile 8 Mbps arasında değişen bir hız bulunurken, dupleks’te bu hız 16 ile 640 Kbps arasında kalmaktadır. Ayrıca her kanal kendi içinde daha düşük hızlarda kanalların oluşturulması için alt bölümlere ayrılmaktadır.

ADSL’de POTS kanalı, sayısal modemlerden filtre ile ayrılması nedeniyle veri iletiminin mümkün olmadığı durumlarda bile ses iletimi mümkündür.

Sistem asimetrik olarak çalıştığından download (şebekeden kullanıcıya) ve upload (kullanıcıdan şebekeye) hızları farklıdır. Her zaman download oranı upload’a göre daha fazladır (alınmak istenen bilgi gönderilenden daha fazla).

ADSL şebeke yapısı

ADSL erişim teknolojisinde, ADSL Termination Unit adı verilen donanımlar bakır kablo üzerinden karşılıklı bağlanır. Şebeke tarafında CPE donanımları, Erişim Düğümleri (Access Nodes) üzerinden sayısal yayın, geniş veya dar bantlı veri şebekeleri ve şebeke yönetim birimlerine bağlanırlar.

Kullanıcı tarafında ise "ADSL Modem" (CPE-Remote) ayraç üzerinden bakır hatta bağlanır. Sayısal içerik ile servisler için ADSL, modem üzerinde bilgisayar bağlantısı, görüntü için coax veya scart bağlantılar bulunur.

Uygulamada daha önce POTS için kullanılan bakır kablonun üzerinde ayraç ile ADSL bağlantı yapıldığından eski POTS telefon donanımı aynen kullanılır.

ADSL hızı nedir?

ADSL bağlantı, hat uzunluğu, hatta kullanılan bakır kablonun çapı, kullanılan modemin tipine bağlı olarak, 8 Mbps’a kadar download (şebekeden kullanıcıya doğru) ve 1 Mbps’a kadar da upload (kullanıcıdan şebekeye doğru) veri hızlarına olanak vermektedir. (Şekil: 7)

ADSL standartları ve tarihçesi

ANSI (American National Standards Institute-Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü) bünyesindeki T1E1.4 çalışma grubu, ADSL teknolojisini 1995 yılında standart hale getirdi. ANSI Standard T1.413 numaralı standarda göre 6.1 Mbps downlink hızına kadar standartlaştırıldı. Daha sonra ETSI (European Telecommunications Standards Institute-Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü) T1.413 standardına bir ekleme yaparak Avrupa kaynaklı gereksinimlerin de standarda eklenmesini sağladı. T1.413 standardının ilk revizyonunda (Issue I) abone tarafında sadece tek bir arayüz tanımlanmışken 1998 yılında yayınlanan ikinci revizyon (T1.413i2) standart çoğullanmış arayüzler ve çoklu protokoller tanımlanarak ADSL standardı genişletildi.

Standardın üçüncü revizyonu kabul edilen uluslararası bir kimliğe sahip olan ITU-T tarafından 1999 yılının Haziran ayında "Uluslararası" bir standart kabul edildi. Bilinen adıyla "G.Lite" (G.992.2) ve G.DMT" (G.992.1) uluslararası bir standart olarak üreticiler arasında karşılıklı çalışabilirliğin (interoperability) sağlanmasını kolaylaştırdı.

ADSL modülasyon teknikleri nelerdir?

ADSL teknolojisinde iki tip modülasyon tekniği kullanılmaktadır. Bunlar, ANSI ve ETSI standartlarında kabul edilmiş olan DMT (Discrete Multi Tone) ve standart olmayan CAP (Carrierless Amplitude and Phase Modulation) modülasyonlarıdır.

DMT nedir?

DMT, ITU G992.1 standardı olarak kabul edilen, geleneksel ADSL protokolüdür. DMT modülasyon tipinde, bakır hattın üzerinde 0 ile 1.1 MHz arasında yer alan frekans spectrumu 256 kHz’lik alt katmanlara bölünür ve böylece gürültü ve girişimden etkilenmemesi için bu katmanlarda bit yoğunluğunu değiştirir. İyi kanallarda veri değerini yükseltme kabiliyetinden dolayı DMT, gürültülü hatlarda CAP’den daha iyidir. DMT’de hız adaptasyonu mümkün olduğundan daha esnek bir yapı söz konusudur. DMT’de çok fazla taşıyıcılar olmasından dolayı, işlem hacmi fazladır. (Şekil: 8)

ADSL frekans aralığı

CAP nedir?

Standardı olmayan bir modülasyon tipidir. Tek taşıyıcı bulunduğu için işlem hacmi düşüktür.

ADSL TEKNOLOJİSİNİN ÖZELLİKLERİ

Sürekli bağlantı

ADSL, internet kullanıcısına 24 saat bağlantı olanağı sağlar. ADSL teknolojisi ile bağlanmama ya da hattan düşme gibi problemler ortadan kalkar.
Aynı telefon hattı üzerinden konuşma

ADSL internet kullanıcısına tek bir hat üzerinden, aynı anda hem telefonla konuşma, hem de internete erişim imkanı sağlar.

Paylaşılmayan özel hat

İnternet kullanıcısına kendi özel hattını kullanma olanağı sağladığı için başka kullanıcılar nedeniyle hızda azalma olmaz, dolayısıyla internet erişiminde hep aynı hızda çalışılabilme garantisini verir.

Güvenli internet erişimi

Mevcut telefon hattı üzerinden ayrılmış bağlantı sağladığı için, güvenlik risklerinin hiçbirisi söz konusu değildir, internet erişiminin sadece kişiye özel olması veri güvenliğinin bir kat daha artması anlamına gelir. Kullanıcılar iş veya evleri arasında her türlü özel bilgilerini paylaşabildikleri gibi kredi kartları ile alışverişlerini ve banka işlemlerini de rahatlıkla yapabilirler.

Yüksek hız

Dial-up bağlantı kullanıldığında aynı bakır kablo üzerinden en fazla 56 Kbps’a kadar hıza ulaşılmakta iken ADSL ile kablonun kalitesine bağlı olarak 8 Mbps’a kadar çıkılması mümkündür.

ADSL kimler için uygundur?

İşletmeler için ADSL

ADSL, kendi ofisleri arasında WAN (Wide Area Network-Geniş Alan Ağı) bağlantısı kurmak ve internete erişmek isteyen küçük ve orta ölçekli işletmeler (SOHO-Small Office–Home Office) otel, kampus v.b. için ekonomik ve profesyonel çözümler sunar. (Şekil: 9)

Çok kullanıcılı uygulama

Ev kullanıcıları için ADSL

ADSL, evlere yüksek hızda internete erişim ile TV ve video oyunları gibi uygulamalara olanak sağlar. (Şekil:10)

Birden fazla PC ile ADSL bağlantısı

Tek PC ile ADSL bağlantısı

ADSL’İN AVANTAJLARI

ADSL bir geniş bant servisidir.

• Yeni bir alt yapıya gerek duymadan, mevcut telefon hattı üzerinden yüksek hızda iletişim,
• Tek telefon hattı üzerinden aynı anda internet ve ses/faks özelliği,
• Kullanıcı tarafı cihaz maliyetinin düşük olması ve kurulumun kolaylığı,
• LAN’larda DSL bağlantının ortak kullanılabilmesi (DSL bağlantı üzerinden birden fazla bilgisayar bağlanabilmesi),
• İnternet üzerinden eş zamanlı ses ve görüntü aktarabilmesi,
• Mevcut alt yapı kullanıldığından alternatif internet erişim seçeneklerine göre kullanım maliyetinin oldukça düşük olması,
• Alternatif hız seçeneklerinin olması,
• Servis ve kullanıcı tanımlamalarında, kullanıcının isteğine göre statik IP veya dinamik IP atamasının yapılabilmesi,
• İletişim ağında çıkabilecek sorunların diğer data aktarım sistemlerine göre daha hızlı çözülmesi,
• Herhangi bir enerji kesintisinde telefon hizmetinin aksamadan devam etmesi v.b.

ADSL uygulamaları

ADSL bir erişim teknolojisi olduğundan bu sistem üzerinden verilen "Katma Değerli Hizmetler" dünyada yaygın bir kullanım alanı bulmaktadır.

Sistemi verimli hale getirebilmek için "Katma Değerli Hizmetler" ile desteklenmesi gerekmektedir. Katma değerli hizmetler ve en önemlisi esnek tarife uygulamalarla ADSL’in ülkemizde de kısa sürede yayılacağı düşünülmektedir.

ADSL ile sağlanabilecek hizmetler:

İstediğiniz an video hizmeti

Bir video programına istenildiği anda online olarak erişme ve izleme imkanı sağlar. Aynı anda hem video izlenir, hem de telefonla konuşulabilir.

Video konferans

ADSL bağlantının hızlı multimedya erişimi canlı video konferans alt yapılarının kurulmasına olanak sağlamaktadır. ADSL alt yapısı üzerinden evden eve görüntülü telefon ve video konferans hizmetleri verilebilmektedir.

Eğitim, toplantı, tartışma v.b. organizasyonlarda, çok uzak mesafede bulunan insanlarla yüz yüze konuşuluyormuş gibi, çok kaliteli video konferans ortamı sağlamaktadır.

Tele-İş (Telecommuting)

Merkezi yerlerde kira yüksek olduğundan, tele-iş, çalışan birinin işyerinde yaptığı işi evinde oluşturacağı küçük bir büroda yapma imkanı verir.

LAN’larla bir kullanıcının çalıştığı iş yerinin sistemlerine (server) girerek işe gelmeden kendi işini yürütebilme, faksını çekebilme, e-mailini alıp gönderebilme olanağı sağlanır. (Şekil: 11)

Uzaktan ofis

Tele-Tıp

• ADSL erişim kullanılarak tele-tıp alanında server database’de tutulan bilgiler web browser ile aktif hale getirilir. Bu database’de hastaya ait bilgiler, teşhis, reçete ve grafiksel data bilgileri tutulur.
• Doktor hastaneden, kendi ofisinden ya da herhangi bir yerden hastaya ait bilgilere kendisine verilen bir şifre ile anında ulaşır.
• Ameliyatlar canlı olarak izlenir.
• Uzaktan teşhis koyma imkanı sağlanır.

Tele-Eğitim (Tele-Learning )

Yüksek hızdaki internet bütün okullarda öğrencilere uzaktan tele-eğitim imkanı sağlar. Özellikle üniversitelerde, master ve doktora derslerinde sınıftaymış gibi eğitim olanağı elde edilir.

İnteraktif şebeke oyunları (Interactive Network Games)

ADSL çok kişiyle, karşılıklı oynanan bilgisayar oyunlarını oynama imkanı sağlar. Bu sistem CD-ROM veya hard disk sürücü vasıtasıyla başlatılır. Oyunların animasyonu ve video oyunları 2 Mb’ten 2 GB’a kadar bir bant genişliğini kapsar.

V ve ses yayınları (Broadcast audio & TV)

IP temelli şebekelere, yüksek hızlı ADSL ile erişim sağlanarak, canlı olarak TV yayını yapmak ve CD kalitesinde müzik dinlemek mümkündür.

Web TV

ADSL web TV servisi için çok mükemmel bir ortamdır. Web TV’de ADSL sadece hızlı erişimi değil aynı zamanda gerçek görüntü iletimini de sağlamaktadır.
Web TV, televizyonun hem televizyon, hem de bilgisayar gibi kullanılmasını sağlar.

Online alışveriş (Online Shopping )

Bu uygulama, internet vasıtasıyla online olarak geniş bir ürün yelpazesinin satılmasına olanak verir.
• CD Mağazası : CD’leri almadan önce en son klipleri izleyerek müziği dinleme ve sonra satın alma,
• MODA Mağazası : İnternet vasıtasıyla online olarak giyim eşyalarını ölçülerine göre deneme,
• VİDEO Mağazası : DVD veya Laser DISC’ten çok net video klipleri izleyebilme, imkanı sağlar.

KARŞILAŞTIRMALAR

ADSL’in uydu modemlerle karşılaştırılması

Uydu teknolojisinde bağlantı kurulduğunda, download uydu üzerinden gelirken, upload modem üzerinden yapılmaktadır. Bu yüzden her ne kadar download hızlı ise de upload çevirmeli ağ bağlantısına bağlıdır ve maksimum 56 Kbps olabilir. Bu yüzden bu bağlantı şekli çift yönlü iletişim için çok uygun değildir. Ancak şehir merkezinden çok uzakta bile yüksek hızlı iletişime izin verdiği için, iyi bir seçenek olarak kabul edilebilir.

ADSL ile Kablolu İnternet bağlantılarının karşılaştırılmasında avantajlar ve dezavantajlar nelerdir?

ADSL tek telefon hattına, kablo modem ise paylaşımlı bir ortama hitap etmektedir. Kablo modem büyük bir download bant genişliği kapasitesine sahiptir (30 Mbps’a kadar). Bu bant genişliği hattaki tüm kullanıcılar tarafından aynı anda paylaşılır ve hattaki kullanıcıların aynı anda kullanma yoğunluğuna göre değişir.

Bu ortak kullanım müşteri sayısı az olunca çok problem olmamakla birlikte, müşteri sayısı arttıkça kullanıcı başına düşen bant miktarı azalmakta, bu da yavaşlamaya sebep olmaktadır. Dolayısıyla ADSL daha garantili bant sağlamaktadır.

ADSL ile ISDN bağlantılarının karşılaştırılmasında avantajlar ve dezavantajlar nelerdir?

Her iki sistem de yüksek hızda internete erişim ile multimedya imkanı sağlaması için oluşturulmuş teknolojilerdir. Her ikisi de mevcut bakır ortamını kullanır, ancak son kullanıcıların ihtiyaçları ve tercihleri açısından farklılıklar göstermektedir:
• ISDN BRI'da sabit iki B kanalı ile 128 Kbps hız söz konusudur. ADSL ise, 8 Mbps download ve 1 Mbps upload hızlarda, sabit olmayan, asimetrik bant genişliği imkanı sağlamaktadır.
• ISDN'de internete bağlı kaldığınız sürece transmisyon ortamı size tahsisli olup, burada kontör atmaktadır. ADSL'de ise, internete sürekli bağlantı söz konusu olup, sistemde kontör atışı uygulaması yoktur.
• ADSL'de ISDN teknolojisinden farklı olarak santral tarafında DSLAM söz konusudur. Bunun sayesinde ses anahtarlama devreleri veri yükünden arındırılır.

ADSL ile Dial-up bağlantıda yapılmayan neler yapılabilir?

Web TV ile video yayınlarının çok yüksek kalitede izlenebilmesi, müzik yayınlarının CD kalitesinde dinlenebilmesi, tele-konferans, tele-tıp, tele-eğitim, yüksek hızda görüntü aktarımına uygunluk, şirket ağlarına veya özel ağlara yüksek hızda erişim ve büyük hacimli data alışverişi, ağ üzerinde oynanan oyunlar için gerekli data alışveriş hızı gibi özellikler ADSL ile sağlanabilmektedir.

Genelde çok sınırlı kullanım olanakları olan ve paylaştırıldığında çok yavaşlayan dial-up bağlantı şekli hem fiyat açısından, hem de hız açısından verimsizdir. Dial-up bağlantıda maksimum hız 56 Kbps’dır. Hızı en az 64 Kbps’dan başlayan ve 8 Mbps’a varan ADSL hattı, analog dial-up bağlantıdan kat kat üstün bir teknolojiye sahiptir. (Şekil: 12)

Erişim teknolojilerinin karşılaştırılması

ADSL İLE İLGİLİ SIKÇA SORULAN SORULAR

Geniş bant (broadband) nedir?

Bilişim teknolojisinde 64 Kbps ve üstündeki veri iletişim bant genişlikleri, geniş bant olarak kabul edilmektedir.

Geniş bandın avantajları nelerdir?

• Bilgisayar için hiç yazılım satın almadan, internet üzerinden yazılımlar kiralayarak kolayca kullanılabilmesi (ASP),
• İnternet üzerinden, TV kadar kaliteli, kesintisiz film izlenebilmesi, radyodan daha kaliteli ses dinlenebilmesi,
• Download işlemleri için harcanan sürenin azalması,
• İnternet üzerinden video konferans yapılabilmesi,
• Karşılıklı oyun oynamanın kolay ve hızlı hale gelmesi.

İnternet yüksek hızını koruyacak mı?

İnternet alt yapısı hızlı ve gittikçe artan internet kullanımını karşılamak için upgrade olacak şekilde kurulmuştur. Birçok servis sağlayıcı şu anda müşteri sayılarına göre çok düşük hızlarla çalışmaktadır.
Bununla beraber söz konusu omurganın hızını artırmak için bazı çalışmalar yapılmaktadır:
• Erişim hızını artırmak,
• Bant genişliğini ve omurgayı geliştirmek,
• Router hızını artırmak,
• Santral kapasitelerini artırmak.

Telekomünikasyon alt yapısı nedir?

Telekomünikasyonun, üzerinden veya aracılığı ile gerçekleştirilmesini sağlayan anahtarlama ekipmanları, donanım ve yazılımları, terminaller ve hatlar da dahil olmak üzere her türlü şebeke birimleri.

Modem nedir?

MOdulator ve DEModulator kelimelerinden türetilmiş, ikili düzenindeki sayısal bilgiyi bir analog taşıyıcı işaret üzerine bindirerek karşı tarafa taşıyan ve bindirilmiş sayısal işaretten sayısal bilgiyi ayıklayan cihaz.
Bilgisayardan gelen sinyalleri analog sinyal haline dönüştürerek telefon hattı üzerinden nakledilmesini mümkün kılar veya bu yolla gelen sinyalleri bilgisayarın kullanabileceği hale dönüştürür.

Analog modem nedir?

Modemler bilgisayar içerisindeki sayısal verileri analog olan telefon hatları üzerinden aktarmak için kullanılırlar. Sayısal-analog ve analog-sayısal dönüş-türme işlemlerinde modem kodlama tekniği V.90’dır. V.90 kullanılarak maksimum 56 Kbps veri aktarım hızına ulaşılabilir. Analog modemler, bilgisayara seri portlarından kablo ile bağlanan cihazlar olabildiği gibi bilgisayar içerisine takılan kartlar da olabilmektedir.

Kablo TV nedir?

Çok sayıda TV ve FM radyo program yayınlarının stüdyo kalitesini koruyarak, koaksiyel kablo ve fiber optik kablo üzerinden kullanıcılara ulaştıran, çok kanallı bir sistemdir.

Kablo modem nedir?

Bazı Kablo TV sistemleriyle televizyon sinyalleri taşıyan kablolar üzerinden internete girilebilir. Özel bir kablo modem kullanılması gerekir. Bu modemler normal modemlerin 20-100 katı kadar daha fazla hıza sahiptir.

ISDN nedir?

Ses, görüntü ya da verinin sayısal bir ortamda birleştirilip iletilmesinin sağlandığı tümüyle sayısal bir haberleşme ağıdır.

ISDN, kullanıcıların farklı servisler için farklı şebekeler kullanmasını gerektirmeyecek bir tümleşikliğe sahiptir. Kullanıcılar tek bir erişim portu ile ses, veri, görüntü servislerine kolayca ulaşabilirler. ISDN’de ses, veri, görüntü aynı şebekede yer aldığından kurulum ve kullanım kolaylaşmakta, maliyet düşmekte ve zamandan tasarruf sağlanmaktadır.

Dial-up Line (Çevirmeli Hat) nedir?

Anahtarlamalı ulusal telefon sistemini kullanarak ses ve veri iletmek için kullanılan bir telefon hattıdır. Çağrılar, çağrı süresi, mesafe ve gün içindeki saat dilimine göre ücretlendirilir.

Video Konferans nedir?

İki veya daha fazla farklı yerdeki kişi ya da kişilerin birbirleriyle görerek, duyarak ve konuyla ilgili dokümanlar üzerinde eş zamanlı çalışarak, toplantı, konferans, seminer vb. organizasyonlar yapabilmesini, yer değiştirmeksizin mümkün kılan sesli ve görüntülü haberleşme yöntemine denir.

DSL nedir?

DSL, pahalı alt yapı yatırımları gerektirmeden son kullanıcıya yüksek hızlar sunmayı amaçlayan bir teknolojidir.

DSL nasıl çalışır?

ATM şebekeleri üzerinden birbirine bağlanan DSLAM alt yapısındaki portlar üzerinden çalışır.

Katma Değerli Telekomünikasyon Hizmetleri nelerdir?

Kullanıcılar arasında iletilen ses ve veri dahil her türlü mesajın formu, içeriği, kodu, protokolü veya benzer hususlar üzerinden kullanıcıya ilave, farklı veya yeniden yapılandırılmış bir mesajı ileten veya yüklenilmiş, kaydedilmiş veriler ile kullanıcılar arasında interaktiviteyi sağlayan telekomünikasyon hizmetlerini kapsar.

Katma Değerli DSL Hizmetleri nelerdir?

• İnteraktif oyunlar
• Tüketici hizmetleri
• Eğitim
• Video bazlı tıbbi hizmetler
• Erişim hizmetleri
• WAN, İntranet
• Eğlence
• Interaktif multimedia hizmetleri
• VoDSL
• Kamu hizmetleri
• Sağlık
• E-ticaret
• Tele görüntüleme
• VPN
• VoIP

ADSL nedir?

ADSL (Asimetrik Sayısal Abone Hattı) Asymmetric Digital Subscriber Line sözcüklerinin baş harflerinden oluşan ADSL, mevcutta var olan bakır hattını kullanarak yüksek hızda veri, görüntü, ses iletimini sağlayabilen modem teknolojisidir.

Telefon hatları üzerinden sayısal veri iletimini gerçekleştiren, internete bağlanmak için en güvenilir ve hızlı yöntem olarak tanımlanabilir.

ADSL nasıl çalışır?

Telefon görüşmeleri yaparken ya da faks çekerken kullanılan frekans aralığı 0 KHz ile 4 KHz arasında değişir. ADSL’de veri iletimi için 4 KHz ile 1100 KHz aralığı kullanılır. Farklı frekans aralıkları kullanıldığı için internete bağlı iken aynı anda telefon görüşmeleri de yapılabilir.

4 KHz’in altındaki POTS olarak isimlendirilen ses iletimi için yeterli bant genişliği bırakılmıştır. POTS ayraç olarak isimlendirilen pasif filtreler kullanılarak ses bandı ADSL bandından ayrılır. Böylece aynı anda birbirinden bağımsız ses ve ADSL sinyalleri bulunması mümkündür. Eğer elektrik kesintisi olursa ADSL bağlantısı kesilir ancak telefon bağlantısı kesintiden etkilenmeden hizmete devam eder.

Bant genişliği 4 Khz olarak kabul edilen telefon hatlarından nasıl yüksek hızlar elde edilebiliyor?

Bakır çift sargılı (twisted-pair) kabloların ses bandı sınırları yıllardır maksimum sinyal/gürültü oranı 30 dB olacak şekilde 300 Hz-43.4 Khz arasında kaldı. Geleneksel modemler ses iletimini taklit ettikleri için sadece ufak veri parçacıklarını iletebilirler. Eğer taşıyıcı sinyal tek bitlik sinyal taşıyorsa veri iletim hızı 4 Khz’i aşamaz.

Sinyal güvenirliğini koruyarak Mbps hızlarına ulaşabilmek için ADSL modemler probleme değişik bir açıdan yaklaşır. Telefon hatlarının bant genişliği 3.4 Khz ile sınırlı olmasına rağmen aslında hat 1 Mhz’lik bir bant genişliği sağlamaktadır.

Bant genişliğini sınırlayan faktör ise telefon şirketlerinin santrallerindeki kullanıcı kartlarının üzerinde bulunan ve sadece ses bantlarını geçirmek için tasarlanan alçak geçirgen filtrelerdir.

Modemler, PSTN (Public Switching Telephone Network) üzerinde çalıştıkları için sadece ses bandını kullanarak verileri iletebilirler. Bu yüzden yüksek hıza çıkamazlar. ADSL modemler ise telefon santrallerine bağlı değillerdir. ADSL modemler servis sağlayıcının ofislerinde bulunan bir karşılayıcı ADSL modem vasıtasıyla veri ağına bağlanırlar. Böylece çift sargılı kabloların sunduğu bant genişliğinin tamamı kullanılabilir.

ADSL hızı nedir?

Şebekeden aboneye doğru olan ve download adı verilen veri hızı 128 Kbps-8 Mbps iken, özellikle ses haberleşmesi gibi çift yönlü haberleşmeler için ayrılan ve aboneden şebekeye doğru olan ve upload adı verilen veri hızı 64 Kbps - 800 Kbps’dır. ADSL’in asimetrikliği buradan gelir.

Bu hızlarda, hareketli görüntüler ile yüksek bant genişliği isteyen uygulamalar bakır teller üzerinden rahatlıkla iletebilir. Böylece tele-konferanslar ve LAN uygulamalarında kullanılabilmektedir.

Asimetrik nedir?

İnternetten bilgi çekme (download) hızının bilgi gönderme (upload) hızından fazla olması asimetrik olmanın sağladığı bir olanaktır. Bağlantının asimetrik planlanması özellikle internet kullanıcılarının bilgi göndermekten çok bağlandığı sitelerden, sayfa, ses, görüntü gibi bilgi çekme ihtiyacının olmasından ileri gelmektedir.

PSTN modemlerinde kullanılan hızla ADSL hızı arasında fark var mıdır?

Modemler aracılığıyla, önce 2.4, daha sonra 33.6 ve bugünlerde 56 Kbps hızla internete erişilebilmektedir. ADSL ile veri transfer etme hızı modemlere göre 200 kat artmaktadır.

Modülasyon teknikleri nelerdir?

DSL çeşitleri arasında farklı modülasyon teknikleri kullanılmaktadır. Bunlar ITU (International Telecommunication Union) tarafından standartlaştırılmıştır. Farklı DSL modem üreticileri DMT (Discrete Multitone Technology) veya CAP (Carrierless Amplitude Modulation) gibi teknolojiler kullanırlar.

ADSL için ANSI tarafından belirlenen standart DMT tekniğidir. DMT, mevcut bakır kablo alt yapısında görülen tipik gürültü ve impulse modellerine çok uygun bir modülasyon tekniğidir. DMT, diğer modülasyon teknikleri ile karşılaştırıldığı zaman oldukça iyi bir sinyal izolasyonu ve gürültü direnci sağlamaktadır.

ADSL için özel bir kablo kullanılması gerekir mi?

Abone ile santral arasında farklı bir kablolamaya gerek yoktur. Standart telefon bağlantılarında kullanılan bakır kablolar kullanılır.

ADSL’in kullanım alanları nelerdir?

ADSL’de iki genel uygulama mevcuttur:
• İnteraktif görüntü: Video kalitesinde filmler seyretme imkanı sağlar.
• Hızlı veri iletişimi: İnternet, LAN ve WAN’ı içerir.

ADSL' in avantajları nelerdir?

• Ses ile veri ayrı kanallardan gittiği için bağlantı kesintiye uğramadan, PSTN hattı üzerinden her zaman yüksek hızda, kesintisiz internet erişimi,
• Bakır tel üzerinden aynı anda internet ve ses/faks özelliği,
• Donanım ve kurulum maliyetlerinin düşük olması,
• Bağlanamama veya hattan düşme gibi sorunlar yaşanmaması,
• Herhangi bir enerji kesintisinde telefon hizmetinin aksamadan devam etmesi,
• Mevcut alt yapıyı kullanıyor olması nedeni ile alternatif erişim seçeneklerine göre kullanım maliyetinin oldukça düşük olması v.b.

ADSL ile internete bağlıyken telefon görüşmesinin yapılması hızda bir düşüşe neden olur mu?

Telefon servisinden ses haberleşmesi, 4 Khz ve altı frekanslarda gerçekleşmektedir. ADSL ve benzer servisler ise bunun çok üstünde frekanslarda çalışır. Bu bakımdan telefon görüşmesi yapılması hiçbir şekilde internetteki çalışma hızını etkilemez.
ADSL ile internete bağlı iken telefon hattı meşgul olur mu?
Hayır. İnternete bağlı iken bağlanılan telefon meşgul olmaz. Çünkü aynı hat üzerinde olmakla birlikte farklı frekans aralıkları kullanılmaktadır.

ADSL sürekli internete bağlantı sağlar mı?

Süre sınırlaması yoktur. 24 saat, 365 gün bağlı kalınabilir.

ADSL kullanıcılarının artması durumunda aynı bant genişliği sağlanır mı?

Şirketimiz ADSL kullanıcılarının bağlandığı ASAM cihazları birbiri arasında ve omurgaya (backbone) STM-1 (155 Mps) gibi çok yüksek bağlantılarla bağlıdır. Böylece aynı santralden bağlanan kullanıcı sayısı artışı kullanıcıların bant genişliklerini etkilemeyecektir.

Ana makine (server) ADSL bağlantısının arkasına kurulabilir mi?

Web, Ftp Mail Server uygulamaları için statik bir IP (real IP) atanmış olmalıdır.

ADSL bağlantısı yerel ağ vasıtası ile paylaştırılabilir mi?

Tek bir ADSL bağlantı ile çok sayıda bilgisayar aynı anda internete erişebilir.

ADSL bağlantısı nasıl olur?

ADSL’de kullanılan iki tür modem vardır:
1. İç modem
2. Dış modem
Ethernet üzerinden, ATMF modem, RJ11 Konnektör vasıtasıyla PC, laptop ya da telefon hattına bağlanır.
ADSL servisinin ücretlendirmesi nasıldır?
Kablo modem ve ISDN modem ücretleriyle rekabet edebilecek düzeyde ücretlendirme prensipleri uygulanmış olup, sadece aylık sabit ve tesis ücreti alınmaktadır.
ADSL İnternet Erişimi ve Noktadan Noktaya Erişim olmak üzere iki ayrı ücretlendirme bulunmaktadır. Ücretler ile ilgili http://www.telekom.gov.tr/tarifeler adresinden bilgi alınabilir.

KAVRAMLAR

Access (Erişim): Depolanmış olduğu yerden bir bilgiye (data) veya bir cihaza (bir disket okuyucusu gibi) girişi sağlamak, okumak veya yazmak.
Access Network (Erişim Şebekesi): Farklı teknoloji ve ürünlerle veri omurga şebekelerine bağlantı amacıyla kullanılan çözümler.
Access Nodes (Erişim Düğümleri): Veri omurga şebekelerine kullanıcıların eriştiği santral ve cihazlar.
ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line-Asimetrik Sayısal Abone Hattı): Bakır tel çiftleri üzerinden asimetrik olarak yüksek hızlı veri iletimini sağlayan teknoloji.
Analog: Zaman alanında genliği sürekli olarak değişen işaret. Sayısal işaretlerde olduğu gibi 1 ve 0 gibi iki değer arasında değişim gözlenmez.
Analog signal (Analog işaret): Genliği ve frekansı sürekli olarak değişen elektriksel işaret.
ANSI (American National Standards Institute-Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü): Bilgi işleme endüstrisi için Birleşik Devletler standartlarını tanımlayan grup; haberleşme teknolojileri alanında yayınlamış olduğu birçok standart vardır.
AP (Access Provider-Erişim Sağlayıcı): Haberleşme sistemleri için gerekli erişim hizmetlerini sağlayan kurum.
ASAM: Kullanıcıların TTNet alt yapısındaki ATM ağına bağlanmalarını sağlayan çoklayıcı arabirim.
ATM (Asynchronous Transfer Mode-Eşzamansız İletim Modu): Kanal talebinin paket yerleşimini belirlediği hücre tabanlı bir veri iletim tekniği. ATM ağ kaynaklarının verimli kullanımı için gerçek zamanlı, hızlı bir paket teknolojisi sunar. ISDN gibi geniş bant WAN’lar için hücre anahtarlama teknolojisini sınıflandırmak amacıyla ANSI ve ITU-TS tarafından uyarlanan genel bir terimdir. ATM’de veri birimleri sabit boyludur ve zamanla ilişkilendirilmemiştir.
BA (Basic Access-ISDN-Temel Erişim): Her biri 64 Kbit/s olan 2 adet B-kanalı ve 16 Kbit/s’lık bir adet D-kanalı içeren ISDN hattı.
Backbone (Omurga): Düşük kapasiteli ağları birbirine bağlayan çok yüksek kapasiteli ağ. Yerel bir ağ, bir bina içinde uçların bağlantısını sağlayan bir Ethernet segmeni iken, bir geniş alan omurgası sayısal kiralık devreler, çoğullayıcılar ve yönlendiricilerden oluşur.
Bandwidth (Bant genişliği): Bir devrenin haberleşme kapasitesi veya veri iletim oranının bir ölçüsü. Bir kanala ayrılabilen toplam frekans aralığı (Hertz-saniyede döngü sayısı) veya bir kanal tarafından taşınabilen veri miktarı (saniyede bit, bps).
B-ISDN (Broadband ISDN-Geniş Bant ISDN): Geniş Bant Tümleşik Sayısal Veri Şebekesi. ISDN için teklif edilmiş 155.52 Mbit/s ve üzeri hızları sağlayan gelişmiş bir sürüm. Bu konudaki standartlar ve cihazlar geliştirilmektedir. Ses, veri ve görüntü için ATM/SDH tabanlı bir yapı üzerinde çalışacaktır. Sabit uzunluklu paketler kullanılır. Böylelikle daha hızlı işleme ve hız sağlanır.
Binary: Belirli bir durum için sadece iki değer tanımlar; 1, 0 veya açık kapalı gibi. Sayısal sistemlerin haberleşebilmesi için kullanılır, zira bu sistemlerde bir durumu ifade edebilmek için sadece açık veya kapalı olma durumu söz konusudur (ON ya da OFF).
Bit (Binary Digit): "Binary Digit"ten gelmektedir. Verinin binary olarak en küçük birimidir. Bir bit elektronik, sayısal verinin temel birimidir. İkili sayı temelindedir. "1" ya da "0" olarak yazılır. Bilgisayarın tanıdığı en küçük haberleşme birimidir.
Bps (Bits per second): Saniyedeki bit sayısı, iletim hızının birimleri.
Broadband (Geniş bant): Yüksek hızda veri transferi teknolojisinin genel adı. Wideband olarak da anılır. Tek bir kablo üzerinde çoklu, bağımsız taşıyıcı frekansını çoğullayan herhangi bir ağ. Her bir ağ farklı bir frekansta çalıştığından, işaretler arası etkileşimler yaşanmayacağı için farklı ağ trafikleri tek bir kablo üzerinden taşınır. Kablo TV (CATV) terminolojisinde 30 veya daha fazla TV kanalının taşınmasını ifade eder.
Broadcast : Radyo ve TV yayınları (yayın kalitesi).
Browser (Tarayıcı): Bir ağ üzerinde, bilgiyi aramak, bulmak, görmek ve işlemek için grafik etkileşimli arabirime sahip uygulama yazılımı.
Byte: Bir tek karakteri gösteren bit’ler seti. Bir byte 8 bitten oluşur.
CAP (Carrierless Amplitude and Phase Modulation): Standardı olmayan bir modülasyon tipi. Tek taşıyıcı bulunduğu için işlem hacmi düşüktür.
CDSL (Consumer DSL): ADSL‘den biraz daha yavaştır ancak kullanıcı tarafına sinyal bölücüsü gerektirmediğinden kurulumu daha ucuzdur. CDSL Rockwell tarafından geliştirilen özel bir çözümdür ve kendi taşıyıcı teknolojisine sahiptir.
Coaxial: Dış ortamdaki parazit ve gürültülerden etkilenmeyen, dışı örgülü 75 W Ohm'luk kablo cinsi ve standardı.
Coaxial Cable (Eşeksenli Kablo): Merkezdeki bir iletkenin çerçevesinde halka şeklinde bir başka iletkenin bulunduğu kablo. İkisi arasında yalıtkan bir tabaka bulunur ve tüm yapı bir plastik kılıf içinde toplanır. En yaygın örnek anten kablosudur. Ethernet ve IEEE 802.3'te de kullanılır.
Core Network (Çekirdek şebeke): Santral, anahtarlama ve transmisyon alt yapı ana noktalarının birleşiminden oluşur. Geniş kapsamlı bir hizmet ağıdır ve genellikle ülke çapında kurulu şebekeleri içerir.
CPE (Customer Premises Equipment-Abone Tarafı Cihazları): Merkez ve uzak uç ADSL erişim cihazı (Bazı uygulamalarda erişim düğümü ile entegre olabilir).
CSA (Carrier Serving Area): Operatörün hizmet sağlayabildiği kapsama alanı. DSL kullanıcıların servis sağlayıcının "Erişim Düğümü"nde sonlandığı şasidir.
Digital (Sayısal): Bilginin olası iki durum ile kodlanması (bir elektrik devresinden akım akması veya akmaması, optik bir devrede ışık olması veya olmaması gibi). Ses, görüntü ve bilgisayar verisi için ikili (binary, 0 veya 1) taşıma veya kodlama amacıyla gerilim, frekans, genlik veya konum gibi büyüklerdeki ayrık değişikliklerin kullanıldığı cihaz veya yöntem. Sayısal haberleşme teknolojisi, analogdan daha yüksek veri ve daha düşük hata oranlarıyla iletim gerçekleştirir. Bir tekrarlayıcı istasyon tarafından alınan analog işaretler güçlendirilirken beraberinde gelen gürültü de aynı anda güçlendirilmiş olur. Ancak sayısal işaretlerde güçlendirme yerine yeniden oluşturma (regeneration) tekniği kullanıldığından, sayısal işaret tespit edilir ve yeniden üretilir. Böylelikle gürültü ayıklanmış olur.
Digital Signal (Sayısal İşaret): Zaman içinde sürekli olarak farklı değerler alabilen analog işaretin aksine, iletilirken sadece iki değer alabilen (normalde 1 ve 0) işaret.
Dinamik IP: Kullanıcıya her bağlantıda IP havuzundan bir IP verilir.
DMT (Discrete Multi Tone): ITU G992.1 standardı olarak kabul edilen, geleneksel ADSL protokolü.
Domain: Alan.
Downstream: Şebekeden kullanıcıya olan hız.
Download: Bir dosyayı, modem gibi seri bağlantı aracılığıyla uzak bir bilgisayardan kullanılan bilgisayara transfer etme işlemidir.
DSL (Digital Subscriber Line-Sayısal Abone Hattı): Bu teknoloji ile mevcut bakır hatlardan sayısal iletişim sağlanır.
Dupleks: Aynı anda, iki yönlü olarak bağımsız veri iletimi.
E1: Avrupa iletişim standardı. 32 zaman bölmesinden oluşan, toplam 2,048 Mbps hızında iletişim sağlayan çerçeve (frame) yapısıdır. İşaretleşme ve senkronizasyon dışında iletim için genellikle 30 zaman bölmesi kullanılır.
Ethernet: Günümüzde kullanılan en popüler LAN teknolojisi. İlk sürümü 10 Mbps'da çalışırken günümüzde bu hız gigabit mertebesine ulaşmıştır. Aynı anda birçok cihazın ağa ulaşmasına olanak tanır.
ETSI (European Telecommunications Standards Institute): Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü.
Frame Relay (F/R): Patlamalı veriyi WAN üzerinden ileten, geniş bant (64 Kbps’dan 1.544 veya 2.048 Mbps’a) paket bazlı veri arabirim standardı.
Gigabit: 1 milyar bit. İki iletişim noktası arasında saniyede iletilen bit sayısının ölçüsü olarak kullanılır.
G.Lite veya DSL.Lite: Sinyal bölücü gerektirmeyen daha yavaş bir ADSL. Bu, telefon şirketlerine yönetim kolaylığı getirir. Resmi ITU-T standardı 1.544 Mbps download ve 512 Kbps upload hızı öngörmüştür. ABD başta olmak üzere hızla yayılan G.Lite’in tüm dünyada en yaygın teknoloji olması beklenmektedir.
Multimedia (Çoklu ortam): Kullanıcılar arasında elektronik olarak ses/veri/görüntü üretimi ve iletimi için kullanılan genel tanım.
Multiplexer (Çoklayıcı): Çok sayıdaki kullanıcının aynı ortamı paylaşmasını sağlayan cihaz. Farklı bilgi bloklarının tek bir ortama konarak gönderilmesini sağlar.
Network (Şebeke): Bir veya daha fazla nokta arasında telekomünikasyonu sağlamak için bu noktalar arası bağlantıyı teşkil eden anahtarlama ekipmanları ve hatlar dahil olmak üzere her türlü iletim sistemleri ağı.
NSP (Network Service Provider-Şebeke Servis Sağlayıcı): Katma değerli şebeke hizmetleri gerçekleştirir.
ONU (Optical Network Unit): Erişim düğümlerinde optik işaretleri elektriksel işaretlere çevirerek abonelerin bağlandığı bakır veya koaksiyel kablo üzerinden iletimini sağlayan birim.
PC (Personel Computer): Kişisel bilgisayar.
Port: (1) Bir şebeke giriş veya çıkış noktası. (2) CPE cihazı kapasitesi ölçüsü. (3) Harici bir cihaza bağlantı için bilgisayar üzerindeki bağlantı noktası. (4) Bir çoğullayıcı üzerindeki bağlantı noktası. (5) Bir şeyi bir ortamdan diğerine taşıma işlemi.
POTS (Plain Old Telephone Service-Düz Eski Telefon Hizmeti): Geleneksel telefon hizmeti şebekesi. Bakır teller üzerinden sunulan analog telefon hizmeti.
PRI (Primary Rate Interface) (ISDN): T1 (DS-1) hızında 23 B ve 1 D, E1 hızında 30 B ve 1 D kanalı taşıyan ISDN devresi, D kanalı işaretleşme bilgisi, B kanalları ise ses ve veri taşımak için kullanılır.
PSTN (Public Switched Telephone Network-Kamusal Anahtarlamalı Telefon Ağı): Yerel ve uzak haberleşme için çevirmeli telefon ağı.
Splitter (Ayraç): ADSL cihazı kullanılan hat üzerinden ses ve data işaretlerini ayırmak için kullanılan bir filtre cihazı.
Statik IP: Kullanıcıya her bağlantıda aynı IP adresi verilir, abone kendi tarafında sunucu (server) çalıştırabilir.
Switch (Anahtar): Çağrıyı başlatan tarafın işaretlerine cevap verip, istenen haberleşme hedefine bağlantıyı gerçekleştiren bir cihaz.
T1: 24 ses kanallı 193 bit frame’e paketlenmiştir. 1.544 Mbps hızında iletim yapılır.
T3: Çoğullanmış 28 adet T1 karşılığı (45 Mbps).
UDSL (Unidirectional DSL): Tek yönlü bir HDSL varyantıdır. Bazı Avrupa şirketlerince geliştirilmiştir.
Telco: Telefon hizmeti veren şirketlere verilen genel isim.
Telekomünikasyon Alt Yapısı İşletimi: İlgili alt yapıya ilişkin gerekli telekomünikasyon tesislerinin kurulması, kiralanması veya herhangi bir surette temin edilmesi ile bu tesisin diğer işletmecilerin veya talep eden gerçek ve tüzel kişilerin kullanımına sunulması.
Twisted pair (Bükümlü çift): Çiftler arasında potansiyel işaret etkileşimini azaltmak için yalıtılmış iki bakır kablonun değişik boylarda birbirlerine bükümlü hali. Çoklu çiftler söz konusu olduğunda bunlar tek bir plastik kılıf ile bir araya getirilirler. Bu tip kablolar, telefon, bilgisayar ve uç birimlerin PABX’lere bağlanması için en yaygın kullanılan ortamlardır.
Upload: Doğrudan interface ya da bir modem yolu ile diğer bilgisayardan data almak. Konuya göre adlandırılmış binlerce ağ haberleri grubu, protokolleri çalıştıran bilgisayarlar ve usenet ağ haberleri ve makaleler yazan kullanıcıların oluşturduğu sistem.
Upstream: Kullanıcıdan şebekeye olan hız.
USB (Universal Serial Bus): Elektronik aletlerin bilgisayara aynı standart port üzerinden bağlanabilmesini sağlayan yeni bir teknik.
VDSL (Very high-bit-rate Digital Subscriber Line): Çok yüksek hızlar vaat eden gelişmiş bir teknoloji. Hızları 12,9 ile 52,8 Mbps arasında değişen, bakır hatlar üzerinden yüksek hızlı DSL erişimidir. 300 metreye kadar olan mesafelerde 51-55 Mbps arası hızlara erişmek olanaklıdır. ADSL’in yaygınlaşmasına paralel olarak onunla birlikte kullanılacağı düşünülmektedir. Transmisyon teknolojisi ve etkinliği bazı ortamlarda henüz denenmemiştir.
Veri (Data) Telekomünikasyon Sistemi: Sabit veya gezgin telekomünikasyon şebekeleri üzerinden, sayısal ya da analog olarak uygun terminal cihazları, bilgisayar veya benzeri elektronik devreler tarafından işlenmek üzere okunabilecek şekilde, veri tabanlarına ulaşım, mesaj depolama ve iletme, rezervasyon, tele-alışveriş, elektronik ticari veri transferi ve finansal işlemler, uzaktan ölçüm, uzaktan veri işleme, uzaktan denetim, uzaktan algılama, uzaktan yer belirleme, uzaktan eğitim, uzaktan tedavi ve benzeri hizmetlerin verilmesi amacıyla kurulan veya kiralanan hatlar, kullanıcı talebi üzerine hizmete verilen anahtarlama sistemleri ve buna ilişkin diğer yazılım ve donanımın tümü.
WAN (Wide Area Network-Geniş Alan Ağı): Genellikle kurumlar tarafından uzaktaki ofislerini kendilerine veya birbirlerine bağlamak için fiber optik, kablosuz (wireless) ekipmanlar kullanılarak veya özel hatlar kiralanarak gerçekleştirilen geniş alan şebekeleridir. Modem yardımıyla birbirine bağlanan LAN’lardan meydana gelir.