Aletle İniş Sistemi - ILS

Bir ILS sistemi lakalizör, süzülüş hattı sistemi ve işaretleyicilerden meydana gelir.

Lokalizör

Pilota pist merkez hattının sagında, solunda veya tam üzerinde olup olmadığını gösterir. Lokalizör vericileri VHF bandında çalışırlar. Aşağıda kullanılan frekans aralıkları vardır.

ILS sistemleri iniş pistinin yaklaşma yapılmayan başının yaklaşık olarak 1000 feet uzagına ve pist istikametinin herhanği bir tarafına yerleştirilir. Anten pist merkez hattının doğrultusu üzerindedir. Pist bulucu cihazının temel çalışma prensibi 90 Hz ve 150 Hz lik iki sinüs dalgasının genlik mükayesine dayanmaktadır. Pist merkez hattı uzantısının bir tarafına 90 Hz diger tarafına 150 Hz olacak şekilde sinyal paternleri yayınlanır. Pistte dış merkezden bakıldıgında 150 Hz lik sinyal pistin sag tarafında 90 Hz lik sinyal pistin sol tarafındadır.

Pist merkez hattı boyunca eşit kuvvetteki sinyallerin birbiri üstüne binmesinden yaklaşma yolu meydana getirilir. Bu yola ön yol denir. Ön yol sektörü ön yol merkez hattının iki yanına 2.5 derece açılır ve toplam yaklaşık 5 derece genişliğindedir. Yer sektörü, yaklaşma pist başında en iyi genişlik olan 700 feet genişliği elde edecek şekilde ayarlanabilir. Yol sektörü 3 dereceden az 6 dereceden fazla olarak ayarlanamaz.

Lokalizör sinyal menzili, alet yaklaşma usulü daha uzun bir menzil göstermedikçe pist merkez hattından 10 derece içinde en az 18 mildir.

Uçak pist merkez hattında veya yakınında kaldıkça alınan 90 Hz ve 150 Hz lik sinyalleri genlik bakımından eşittir.Uçak merkez hattının soluna kayarsa alınan 90 Hz lik sinyalin genliği 150 Hz lik sinyalin genliğinden büyüktür. Uçak pist mekez hattının sagında olduğu zaman 90 Hz lik sinyalin genliği 150 Hz lik sinyalin genliğinden küçüktür. Uçağın pist merkez hatttının solunda olduğunu varsayarsak

1. 90 Hz lik sinyalin genliği 150 Hz lik sinyalin genliğinden büyüktür.
2. İki sinyal arasındaki genlik farkı genlik karşılaştırıcı devrenin çıkış geriliminin sıfırdan bir degere sapmasına neden olur.
3. Uçakta bulunan yol göstergelerindeki (CI) yol göstergesindeki (CDI) saga doğru saparak saga doğru bir uçaş yapılabileceğini gösterir.

Genel olarak lokalizör verici sinyalleri pist yaklaşma istikametinin  aksi istikamettede birbiri üstüne binerek arka yol meydana getirirler. Sivil hava yollarının çalıştırdığı lokalizör vericilerinde arka yol kullanılabildiği halde askeri meydanlarda çalışan lokalizör vericilerinde kullanılmaz.

Lokalizör vericileri devamlı olarak I harfinden sonra 3 harf ile istasyonu tanıtma işareti yayınlar.Bunların bazılari sözlü yayın yapabilmektedirler.

Süzülüş hattı sistemi

Süzülüş hattı sistemi aletle iniş sisteminin yükseklik kontrolünü yapan bölümdür. Süzülüş hattı vericisi pist yaklaşma başından itibaren 1000 feet  içerisine yerleştirilir. Vericinin yayınladığı sinyal UHF bandında olup 329-335 MHz arasındadır. Süzülüş hattı sisteminin frekansları aşağıdaki gibidir.

Bazı uçaklarda lokalizör alıcı frekansı bağlandığında süzülüş hattı alıcısıda otamatik olarak ayarlanır.

Lokalizör vericisinde olduğu gibi süzülüş hattını meydana getirmek için 90 Hz ve 150 Hz lik sinyal paternleri kullanılmaktadır.

150 Hz lik sinyal süzülüş hattının alt tarafında ve 90 Hz lik sinyal üst tarafındadır. Sinyal şiddetlerinin eşit olduğu saha süzülüş hattını meydana getirir. Bu sinyaller sadece ön yaklaşma yolu boyunca yayınlanır. Süzülüş hattı normal olarak 2.5 dereceden 3 dereceye kadar bir açıya ayarlanır. Bu hattın 0.5 derece aşağısına ve yukarısına kadar uzanır. Süzülüş hattının faydalı menzili yaklaşık olarak 10 mildir.

Süzülüş hattı vericisine mesafe ölçme cihazı (DME) ilave olarak takılabilir.

Aşağıda tipik bir süzülüş hattı kristal kontrollü alıcısının devresi vardır. Birinci osilatör 12 kristalden ikinci osilatör 2 kristalden oluşur.

İşaretleyiciler

İşaretleyiciler sabit mevki bilgilerini temin etmek için kullanılırlar. İşaretleyiciler 75 Mhz frekansında ve yaklaşık olarak 100 W gücünde işaret yayınlarlar. Dış marker normal olarak ILS son yaklaşma sabit kabul edilir ve pist yaklaşma başından 6.5 mil uzağa yerleştirilir.Dış markerin tanıtma işareti devamlı olarak kesikli çizgidir. ( - - - - ) Tanıtma işareti genlik mdülasyonlu 400 Hz lik bir sinyaldir. Orta marker pistin yaklaşma tarafında 3500 feet uzağa yerleştirilir. Tanıtma işareti periyodik ( . - . - . -) nokta ve çizgilerdir. Sesli tanıtma işareti genlik modülasyonlu 1300 Hz frekansında bir tondur ve dakidada 95 defa yayınlanır. Dış marker sinyalinden kolaylıkla ayrılabilir. İç marker süzülüş hattında kenar irtifasının erişebilecegi noktayı gösterir. İç marker 3000 Hz frekansı ile modüle edilmiş tanıtma sinyali saniyede 6 nokta (……) vuracak şekilde ayarlanmış sinyaldir.

Yukarıdaki devre tipik bir marker beaker alıcısı devresidir. Alıcıdaki lambaların yanabilmesi için antenden alınması gereken gerilim 1 mV olmalıdır. Threshold (eşik) gerilimi ayarlanarak alıcının çok duyarlı olması sağlanır veya önlenir.

Bu sistem TRT-4 ve TRT-5 kanallarından etkilenmektedir. TRT-4 60-72 MHz ve TRT-5 76-82 MHz ler arasında yayın yapmaktadırlar.