Fakslar

1. FAKSLARA GİRİŞ

1.1. Önemi

Faks; orijinal evrak üzerindeki görüntü(imaj) bilgilerini fotoelektriksel dönüşüme tabi tutup, sayısal bilgilere çevirerek telefon hattı aracılığı ile gönderebilen ve alabilen cihazdır. Faks cihazı 1943 yılında İskoçya lı Alexander Bain adlı bilim adamı tarafından bulunmuştur. AUTOMATIC ELECTROMECHANICAL RECORDING TELEGRAPH adlı cihazla mesaj gönderme işlemini dünyada ilk uygulayan kişidir. O dönemde kullanılan teknoloji ise tamamen analog bir teknolojidir. Günümüzde klasik faks cihazları artık yerlerini ofisler için yeni çözümler üreten ve birçok cihazın yapabildiği işi tek başına yapabilen cihazlara bırakmışlardır. Öyle ki yazıcı, tarayıcı gibi özelliklerin dışında bir faks mesajını internet üzerinden e-mail olarak gönderme özelliğine sahip cihazlar üretilmiştir. İnternetin gelişmesi ve yaygınlaşması ile teknolojinin büyük bölümünün internete paralel gelişmesi kaçınılmaz olmuştur.

Bu özellikleri ile faks cihazları haberleşmenin bu denli önem kazandığı, zamanın ve hızın çok önemli olduğu ve dünyanın bu haberleşme sistemleri ile giderek küçüldüğü günümüzde haberleşmede oldukça önemli bir yere sahiptir.

1.2. Çalışma Prensibi

Faks cihazları bünyelerinde telefon, tarayıcı, yazıcı, modem gibi birçok özelliği bir arada bulunduran ve bizlere kolaylık sağlayan cihazlardır. Faks cihazı ile bir doküman göndermek istediğimizde, gönderilecek kâğıt öncelikle faksın tarama ünitesinde taranarak dış ortamdan elektronik ortama aktarılır, daha sonra bu elde edilen elektronik bilgi modem ve telefon hatları kullanılarak karşı alıcıya gönderilir.

Faks alma işleminde ise bu anlatılanların tersi yaşanır. Burada da alınan faks bilgisi faks cihazımızda yazdırılarak elektronik ortamdan dış ortama aktarılmış olur.

1.3. Sistem Blok Diyagramı

Aşağıdaki şekilde temel bir faks cihazının blok diyagramı gösterilmiştir. Temel olarak bir faks cihazı daha önce değinildiği gibi tarayıcı, yazıcı, modem ünitelerinden oluşmaktadır. Bu temel ünitelerin yanında blok diyagramda da gösterildiği gibi ana kart, haberleşme kartı, güç kaynağı, telefon ünitesi gibi birçok üniteden oluşmaktadır.

Şekil 1.1: Faksın temel blok diyagramı

2. MEKANİK YAPISI

Aşağıdaki şekilde faksın mekanik yapısı temel parçaları ile gösterilmiştir.

Şekil 2.1: Faksın temel mekanik parçaları

2.1. İletim Mekanizması (Doküman Besleme ve Tarama)

2.1.1. Doküman Ayrıştırma Merdanesi

Bu kısım otomatik kâğıt besleme ünitesindeki (kâğıtların toplu olarak koyulduğu genellikle cihazın alt kısmında bulunan sürgülü kısım-ADF-automatic document feeder) kâğıtlardan bir tanesinin seçilip ayrıştırılarak yazdırılmasını sağlar. Bu kısımda bir merdane bulunmaktadır. Yazdırma işlemi başladığında bu merdane ana karttan (mainboard) gelen bilgi ile motor ve dişlilerin etkisi sonucunda hareket ederek kâğıt haznesinden bir kâğıdın alınmasını sağlar. Bir kâğıt seçilip yazdırıldıktan sonra ana karttan gelen sinyalle enerjisi kesilerek sistemin tekrar eski haline dönmesi sağlanır. Eğer yazdırma işlemi devam edecekse aynı işlemler tekrarlanarak kâğıt destesi içinden kâğıtların tek tek yazdırılması sağlanmış olur. Bu işlem bazı yazıcılarda farklı mekanik (switch, mekanik sensörler) düzeneklerle de yapılmaktadır. Aşağıdaki şekilde faks cihazı içerisinde bu merdane ve kırmızı ile kâğıt gösterilmiştir.

Şekil 2.2: Doküman ayrıştırma merdanesi

2.1.2. Pres (Pres Roller) Merdanesi

Gerekli kısımlarda baskı yapılmasını sağlayan merdane veya başka bir deyimle baskı silindiridir. Bu merdane kâğıdın yazdırılması veya taranması sırasında kâğıt üzerine baskı, basınç uygulayarak kâğıdın gergin ve düzgün olmasını sağlar. Aşağıdaki şekil 2.3 'te pres merdanelerinden bir örnek gösterilmiştir.

Şekil 2.3: Pres merdanesi

2.1.3. Satır İlerletme (Line Feed Roller ) Merdanesi

Yazdırma sırasında satır ilerletmesi için kullanılan kısımdır. Böylece bir satır bittiğinde kağıdın satır olarak ilerletilmesi sağlanmış ve yazdırma işleminin sürekli olması sağlanmış olur. Bu işlem bazen birden çok merdane ile de yapılmaktadır.

Şekil 2.4: Örnek satır ilerletme merdaneleri

2.1.4. Yay Plakası

Yay üniteleri faksın çeşitli kısımlarında bulunmakla birlikte plaka şeklindeki yay (yay plakası) genellikle kâğıt besleme ünitesinde bulunur ve kâğıtlar yerleştirildikten sonra kâğıdın kolayca yazdırılabilmesi, yazıcının yazdırma işlemi sırasında kağıdı rahatlıkla alabilmesi için kâğıda belli bir yükseklik kazandırır. Tabii yazıcıya ilk olarak toplu miktarda kâğıt yerleştirildiğinde zaten kağıtların bir arada olmalarından dolayı belli bir kâğıt yüksekliği olduğundan dolayı, kâğıtların ağırlığının da etkisi ile yay işlevi olmayacaktır. Ancak kâğıt miktarı azaldıkça yay yukarı doğru hareket ederek kâğıdın rahatlıkla kullanılmasını sağlamış olur. Son olarak haznede kâğıt bittiğinde yay plakası tamamen atarak kâğıdın bittiğini belirtir.

Şekil 2.5: Yay plakası

2.1.5. Kağıt Dışarı Atma Merdanesi

Kâğıt dışarı atma merdanesi (platen – paper ejecting mechanism) yazdırma veya tarama işlemi bittikten sonra yazdırılmış veya taranmış olan kâğıdın dışarı atılmasını sağlayan ünitedir. Karşılıklı iki merdane kâğıdı aralarında sıkıştırıp dönerek kâğıdı dışarı atarlar.

Şekil 2.6: Kâğıt dışarı atma merdanesi

2.1.6. Tarama

Tarama (scan) işlemi bir kâğıt üzerindeki yazı, resim veya çizimin elektronik sensörler ve çeşitli düzenekler kullanılarak faks ile telefon hatlarından gönderilebilecek şekle getirilmesi işlemidir. Tarama ile dış ortamda bulunan kâğıt üzerindeki bilgiler elektronik ortama aktarılmış olur. Tarama işlemi yapan ünitelere veya cihazlara tarayıcı (scanner) denir. Bir tarayıcının çalışma sistemi, kısaca taranan sayfanın üzerindeki ışık demetinin yansımasından ortaya çıkan verilerin analizi olarak tanımlanabilir. Işık demeti imajin üstüne yönlendirilir ve özel alıcılarla bir lense yansıtılır . Tarama işlemi birkaç değişik yöntemle yapılabilmektedir. Aşağıda bu yöntemler ve bu yöntemlerde kullanılan elemanlar incelenmektedir.

2.1.6.1. Çubuk Mercek

Burada cam bir yüzeyin altına yerleştirilmiş bir çubuk mercek, ayna sistemleri, CCD (charge coupled device) den oluşan tarayıcı ünitesi bulunmaktadır ve burada taranacak kâğıt sabit, tarama sistemi ise hareketlidir. Burada ince çubuk şeklinde bir floresan lamba tarafından yayılan ışık, çubuk mercek ile tarama yüzeyinin karşısına yerleştirilmiş olan beyaz yüzey üzerine gönderilir. Bu sırada taranacak kâğıdın üzerindeki şekillerin durumuna göre ışığın bir kısmı beyaz yüzeye ulaşacak bir kısmı ise emilecektir. Beyaz yüzeyden yansıyan ışınlar çubuk mercek düzeneğinin arka kısmında bulunan ayna sistemi üzerine düşer. Burada 1. ayna tarafından alınan ışınlar 2. aynaya ve bu aynadan da CCD deki ışık sensörlerine (algılayıcı-fototransistor) ulaşır ve fototransistörler de üzerlerine düşen ışık bilgisini elektronik forma dönüştürürler. Bu sistemde kâğıt sabit olup tarama mekanizması hareketli olduğu için tarama yüzeyinin en azından kâğıt boyunda olması gerekir. Bu da faks cihazı boyutlarının büyük olması demektir. Bu etken de göz önünde bulundurularak faks seçimi yapılmalıdır.

Şekil 2.7: Çubuk mercek ve tarayıcı ünitesi

2.1.6.2. LED Dizisi

Bu yöntem de (CIS-Contact Image Sensor) çalışma prensibi olarak CCD yöntemi ile oldukça benzer bir yapıya sahiptir. Burada bir LED dizisi, LED dizisinin arka kısmında algılayıcı (fototransistor) dizisi ve bunların karşısında ise dönebilen beyaz yüzeyli bir tambur bulunmaktadır. Bu sistemde tarama elemanları sabit, taranacak olan kâğıt ise hareketlidir. Taranacak kâğıt dişli sistemlerinin ve beyaz yüzeyli tamburun da yardımı ile döndürülerek led dizisinin önünden geçirilir. Bu geçiş sırasında LED'lerden çıkan ışık kâğıt yüzeyindeki bilgiye göre beyaz yüzeye ulaşır veya emilir. Beyaz yüzeyden yansıyan ışık bilgisi LED dizisi arkasındaki fototransistörlerle algılanarak elektriksel işarete dolayısıyla elektronik ortama aktarılmış olur. Bu yapıda tarama ünitesi çok az yer kaplamaktadır. Dolayısı ile küçük ofislerde veya yer problemi olan yerlerde bu yapıya sahip faks cihazları daha çok tercih edilmektedir.

Şekil 2.8: LED dizisi

2.1.6.3. CCD (Charge Coupled Device) Sensör

Işık algılayan, ışık bilgisini elektriksel işaretlere dönüştüren bir ünitedir. CCD ünitesi üzerine düşen (yansıyan) ışık bilgisini içerisindeki fototransistörler ile algılayarak elektronik ortama aktarır. CCD bir piksel dosyasından meydana gelmektedir ve ışığın yansımasını absorbe etmekle görevli bir çeşit "hücreciklerdir''. CCD'deki piksel sayısı tarayıcının optik çözünürlüğünü belirler. Işık CCD'ye yönlendiğinde imajin belli bir noktasında bulunan renk ve ışık çokluğuyla orantılı olarak küçük bir elektrik akımı oluşturur. Tarayıcı elektrik akımını bir dijital değere dönüştürür.

Şekil 2.9: Tarama işlemi ve CCD ünitesi

Şekil 2.10: Tarama ünitesi

2.1.6.4. Mercek

Mercek ünitesi ışığın bir yüzey üzerine yansıtılmasını veya gelen, yansıyan ışığın küçültülerek CCD'nin fototransistörlerine gönderilmesini sağlar. CCD yüzeyi A4 kâğıdı yüzeyinden küçük olduğu için küçültmeye ihtiyaç duyulmaktadır.

2.1.6.5. Ayna

Ayna sistemleri floresan lamba veya LED dizisi ile oluşturulan ışığın tarama işlemi sırasında oluşan yansımalarının alınarak fototransistörler üzerine yansıtılmasını sağlar.

2.2. Veri Kayıt ve Kayıt Kâğıdı Besleme Mekanizması

2.2.1. Kayıt Kâğıdı Rulosu

Kayıt kâğıtları gelen bir faksın veya faks cihazı ile çekilen bir fotokopinin bastırılmasında kullanılan kâğıtlardır. Kayıt kâğıtları faksın özelliğine, çalışma prensibine göre değişir. Ancak yaygın olarak kullanılan termal fakslarda kayıt kâğıdı olarak üzerine ısıya göre etkileşim gösteren özel kimyasal kaplanmış olan rulo şeklinde bulunan termal kâğıtlar kullanılmaktadır. Termal kâğıtlar normal A4 kâğıtlarına göre daha ince ve yüzeyi kaplandığı özel kimyasaldan dolayı parlak ve kaygandır. Bu kâğıtlar faks içerisinde karşıdan gelen bilgilere göre ısıtılarak üzerine bilgiler aktarılır. Bu kâğıtların üzerindeki bilgiler zaman içerisinde bu kimyasalın uçması ile silinmekte veya görünmez hale gelmektedir. Bu kâğıtların en büyük dezavantajı budur. Eğer faks cihazı yazdırma işlemi için karbon şeritli termal transfer yöntemini kullanıyorsa burada çıktı için normal A4 kâğıtları kullanılabilmektedir.

Şekil 2.11: Kayıt kâğıt rulosu

2.2.2. Kıvrılmayı Önleyici Sistem

Bu ünite faks çıktısı alınırken, fotokopi çekilirken yazdırılacak kâğıdın kıvrılmamasını sağlar. Bu işlem için kâğıt, merdaneler ve dişlilerin de yardımı ile ince bir aralıktan geçirilir. Böylece kâğıdın kırışması önlenmiş olur.

Şekil 2.12: Kıvrılmayı önleyici sistem

Şekil 2.13: Kıvrılmayı önleyici sistem

2.2.3. Platen Merdane

Yazdırılmak için gelen kâğıda baskı yaparak düzgün bir şekilde yazdırılmasını sağlar. Alınan kâğıdı, kıvrılmayı önleyici sisteme gönderir.

Şekil 2.14: Platen Merdane

2.2.4. Termal Kayıt Kafası

Termal kayıt kafası bilgileri çözümleyen bir entegre dizisi ve termal yüzeyden (ısıtıcı yüzey) oluşur. Termal sistemle çalışan fakslarda ana karttan(mainboard) gelen bilgileri ayrıştırarak (çözümleyerek-analiz ederek) termal (ısı etkileşimli-karbon) yüzeyi bu bilgilere göre ısıtır. Isınan yüzey üzerinden geçen termal kâğıt üzerine ısı etkisine göre bilgiler işlenir.

Şekil 2.15: Termal kayıt kafası

2.2.5. Algılayıcılar(Sensörler)

Algılayıcı(sensör) elemanları gerekli yerlerde faksın bazı bilgileri otomatik olarak almasını sağlayarak çalışmasını kolaylaştırırlar. Örneğin faks kapağının açık veya kapalı olduğu, kâğıt olup olmadığı vb. gibi bilgileri anakarta bildirirler. Faks üzerinde bu işlemler için birçok algılayıcı bulunmaktadır. Algılayıcıların bir kısmı mekanik bir kol, tırnak veya bir anahtar(switch) şeklinde mekanik algılayıcılar, bir kısmı ise fototransistörler gibi elektronik algılayıcılardır. Örneğin faks üzerindeki telefon ahizesinin altında bulunan tırnak ve bağlı olduğu anahtar, ahizenin yerinde olup olmadığı bilgisini faksa bildirmektedir veya anakart üzerindeki bazı fototransistörler yazdırma işlemi için kâğıdın alınıp alınmadığını, kâğıdın geçip geçmediğini anakarta bildirirler ve bu bilgilere göre işlemler yapılır.

Şekil 2.16: Elektronik Algılayıcı(sensör)

Şekil 2.17: Anakart üzerindeki bazı algılayıcılar

2.2.6. Otomatik Kesici

Otomatik kesici ünitesi (ACF-Automatic Cut Sheet Feeder) mekanik olarak giyotin yapısında bir bıçaktır. Gelen faks bilgisi bittiğinde veya yazdırma işlemi bittiğinde ve kâğıtta ayarlanan değerlere göre boşluk bırakıldıktan sonra otomatik olarak kâğıdın kesilmesini sağlayan ünitedir.

Şekil 2.18: Otomatik kâğıt kesici ünitesi

2.3. Kayıt Isı Ünitesi

Kayıt ısı ünitesi termal faks makinelerinde termal kayıt kafası kısmında yer alır. Daha önce değindiğimiz gibi termal kayıt kafası bilgileri çözümleyen bir entegre dizisi ve termal yüzeyden (ısıtıcı yüzey) oluşur. Termal sistemle çalışan fakslarda anakarttan (mainboard) gelen bilgileri ayrıştırarak (çözümleyerek-analiz ederek) termal (ısı etkileşimli-karbon) yüzeyi bu bilgilere göre ısıtır. Bu termal yüzey kayıt ısı ünitesidir, termal kâğıt üzerine ısı ile bilgilerin kaydedilmesini sağlar.

Lazer yazıcılarda ise anakarttan gelen bilgilere göre drum üzerindeki bilgilere göre kâğıt üzerine toner gönderilir. Bu işlemden sonra kâğıt üzerindeki tonerin sabit kalması için ısıtılması gerekir. Bu işlem kayıt ısı ünitesinde (fixing) yapılır. Bu ünite yapısal olarak teflon bir silindir ve bu silindirin içerisindeki rezistanslı lambadan oluşur. Gelen bilgilere göre rezistans ısınarak üzerindeki teflon yüzeyi ısıtır. Isıtılan yüzey üzerinden geçen kâğıdın üzerindeki toner tabakası böylece kâğıt üzerine sabitlenmiş (fixing) olur.

Şekil 2.19: Lazer faksta fixing ünitesi

2.4. Sürücü Dişlileri

Faks içerisindeki dişliler, dişli sistemleri gelen kâğıdın alınması, gönderilmesi, faks alımı, faks gönderimi, bıçağın konumu, kâğıdın konumlandırılması gibi birçok görevde çalışmaktadır. Dişli sistemleri bir elektrik motorunun döndürme etkisi ile etkilenerek işlemlerin yapılmasını sağlarlar. Dişli sistemleri bir arada çalışarak, elektronik kartlardan gelen bilgiler doğrultusunda sorunsuz bir şekilde görev yaparlar.

Şekil 2.20: Örnek bir dişli sistemi ve motoru

Şekil 2.21: Örnek bir dişli sistemi parçaları

2.5. Mikro Telefon

Faks cihazı üzerinde faks işlemleri ile ilgili tuşların ve ünitelerin yanı sıra faks gönderimi ve normal telefon haberleşmesi için bir mikro telefon sistemi bulunmaktadır.

Şekil 2.22: Faks üzerideki telefon ahizesi

2.6. Haberleşme ve Diğer Parçalar

Bu anlatılan parçalar ve ünitelerin yanında faksın asıl işlevi olan kâğıt üzerindeki bilgiyi başka bir alıcıya gönderebilmesi için veya tersi olarak faks alabilmesi için kullanılan bir haberleşme ünitesi(haberleşme kartı) bulunmaktadır. Haberleşme kartı(NCU – Network communication Unit) üzerinde normal bir telefon için gerekli olan kart ve malzemelerin yanında bilgi aktarımı için bir modem bölümü bulunmaktadır. Modem ünitesi taranan kâğıt üzerindeki bilginin karşıdaki alıcıya eksiksiz şekilde gönderilmesini sağlar. Modem (modülasyon-demodülasyon) ünitesi kısaca bilgi gönderileceği zaman öncelikle alıcıya bir modem sinyali gönderir, iletişim kurulduktan sonra karşıdaki alıcı cihazın da hızına bağlı olarak (9600bps, …2400bps) bilgiler gönderilir. Günümüzde ofislerdeki cihazlar hem ekonomik olması hem de az yer işgal etmesi açısından bir arada birçok özellik sunacak şekilde yapılmaktadır. Örneğin bir cihazda hem faks, hem tarayıcı, hem de fotokopi özelliği bir arada sunulmaktadır. Cihazların bu özelliklerine göre cihazda kullanılan parçalar da farklılık göstermektedir.

Şekil 2.23: Haberleşme (NCU) kartı

3. ELEKTRİK ELEKTRONİK ÜNİTESİ

Bir faks cihazı içerisinde temel olarak 3 elektronik kısım bulunur. Aşağıdaki blok diyagramda bir faks cihazında bulunan temel elektrik-elektronik parçalar gösterilmiştir.

Şekil 3.1: Faksın elektronik kartlarını gösteren blok diyagram

3.1. Anakart

Anakart (mainboard-main pcb) ünitesi faksın bütün elektronik ve mekanik aksamlarının merkezi ve yönlendiricisi konumundaki karttır. Anakart üzerinde öncelikle faksın bütün işlemlerini yöneten ve yönlendiren bir mikroişlemci – mikrodenetleyici merkezi işlem birimi(CPU) bulunur. Anakarta gelen bütün bilgiler CPU tarafından faksın özelliklerine ve programına (software) göre denetlenir ve bu bilgilere göre faksın çalışmasına nasıl devam edeceği, bir sonraki işlemin ne olacağı CPU tarafından yönlendirilir. Anakart üzerinde CPU dışında bir eprom hafıza ünitesi (günümüzde genellikle elektriksel olarak yazılıp silinebilen flash epromlar bulunmaktadır), hafıza işlemlerinin korunması için bir adet pil, çalışma frekansını belirleyen bir kristal ve algılayıcılar (sensörler) gibi üniteler bulunur. Mekanik aksamlarda veya elektronik kısımlarda bulunan algılayıcılardan alınan bilgiler anakarta iletilir ve anakartta bu bilgiler denetlendikten sonra CPU'dan çıkan sonuca göre faksın çalışması devam eder.

Şekil 3.2: Anakart ünitesi

3.2. Güç Ünitesi

Güç kaynağı ünitesi faks üzerindeki elektronik ünitelerin dolayısı ile faksın çalışması için gerekli olan gerilimleri sağlayan ünitedir. Güç kaynağı kartına (power supply PCB) şebekeden 220V AC gerilim uygulanır ve kartın çıkış kısmından faksın çeşitli üniteleri için gerekli olan gerilimler alınır. Faks cihazlarında genellikle az yer işgal etmesi ve daha iyi akım ve gerilim regülasyonu sağlaması açısından bilgisayar güç kaynaklarında da kullanılan anahtarlamalı tip güç kaynağı(Switch Mode Power Supply-SMPS) kullanılmaktadır.

Şekil 3.3: Güç kaynağı kartı

3.3. Kontrol Paneli Kartı

Kontrol paneli kartı anakarttan gelen bilgileri LCD ekran üzerinde gösteren, tuşlar ile giriş yapılmasını ve faksın kontrollerinin yapılmasını sağlayan karttır. Kontrol paneli kartı üzerinde kontrol tuşları bulunan bir klavye, tuş takımından ve anakarttan gelen bilgilerin görünmesini sağlayan bir LCD ekran, tuş takımı ve LCD giriş çıkış bilgilerini analiz eden (çözen) bir elektronik karttan oluşur.

Kontrol paneli kartında bir arıza meydana geldiğinde faksın bütün işlevleri çalışmaz duruma gelir.

Şekil 3.4: Kontrol paneli kartı

4. ÇEŞİTLERİ

Fakslar genellikle kullandıkları tarama ve yazdırma yöntemlerine göre sınıflandırılırlar. Yazdırma yöntemlerine (yazıcı tiplerine) göre temel olarak 3 çeşit faks bulunmaktadır.

4.1. Karbon Şeritli Faks

4.1.1. Yapısı

Karbon şeritli fakslar yapısal olarak termal fakslarla oldukça benzerdir. Bu tip fakslarda termal fakslardan farklı olarak yazdırma kısmında üzeri termal olarak duyarlı bir kimyasalla kaplı karbon bir şerit ve bu şeridin üzerinde termal bir kafa bulunmaktadır.

4.1.2. Çalışma Sistemi

Karbon şeritli fakslar termal transfer yöntemiyle çalışan cihazlardır. Karbon şeritli fakslarda yazdırılacak olan bilgiler termal fakslarda da olduğu gibi anakarttan termal kayıt kafasına gönderilir. Burada anakarttan gelen bilgiler analiz edilir (çözümlenir) ve bu bilgilere göre termal kayıt kafasındaki termal şerit ısıtılır. Isınan termal şerit üzerinden dişliler ve merdaneler yardımı ile karbon şerit ve karbon şerit üzerinde A4 kâğıdı geçmeye başlar. Karbon şerit yüzeyi ısıya duyarlı olduğundan termal şerit üzerindeki bilgiler karbon şerit üzerine işlenmiş olur. Faks içerisinde yazdırma işlemi başladığında karbon şeritle birlikte senkronize olarak karbon şeride paralel bir de A4 kâğıdı alınmaktadır. Böylece karbon şeride işlenen bilgiler karbon şerit hareket ederken aynı zamanda karbon şerit üzerinden A4 kâğıdına aktarılmış olur. Bu sistemin avantajı yazdırma işlemi için kullanılan kâğıdın sıradan bir A4 kâğıdı olması ve A4 kâğıdı üzerine aktarılan bilgilerin yazdırmada özel bir kimyasal madde kullanılmadığı için uzun süre sabit kalmasıdır.

Şekil 4.1: Karbon şerit

4.2. Lazer Sistemli Faks

Lazer Faks makineleri genel olarak, yoğun faks trafiği olan ve profesyonel bir cihaz kullanmak isteyen kullanıcılar için idealdir. Bunun yanında lazer faks makineleri A4 fotokopi kağıdına kaliteli ve çözünürlüğü yüksek baskı yapmak sureti ile dosyalama konusunda kullanıcılara büyük kolaylık sağlamaktadır. Lazer faks makinelerinin yazma sistemlerinde lazer ışını kullanıldığından genel olarak bu isim verilmiştir. Fotokopi makinelerinde kullanılan teknoloji ile büyük benzerlikler taşıyan lazer sistemi mekanik yapı olarak gayet güvenlidir ve hareketli parçalar ile ilgili fazla sorun yaşanmamaktadır.

4.2.1. Yapısı

Lazer faks makinelerinde de diğer fakslarda kullanılan elektronik kartlar mevcuttur. Cihazın bir de lazer faks olma özelliklerini yerine getirebilmesi için kullanılmış olan kartlar ve üniteler vardır. Lazer sistemli fakslarda yazdırma ünitesi temel olarak 3 üniteden oluşur. Bunlar lazer tarama (laser scanning), toner-drum, ısıtma ve sabitleme (fixing) üniteleridir. Bu ünitelerin senkronize çalışması ile yazdırma işlemi gerçekleşir.

4.2.2. Çalışma Sistemi

Lazer tarama ünitesi içerisinde anakarttan gelen bilgileri ışık bilgisine çeviren bir elektronik kart, bunu 6 köşeli dönen aynaya (poligon ayna) odaklayan bir mercek ve 6 köşeli dönen aynadan çıkan ışınları drum üzerine işleyen ayna sistemi bulunmaktadır.

Çalışma sistemi kısaca; anakarttan yazdırma için gelen bilgiler elektronik bir kart ile ışık bilgisine dönüştürülür ve bu ışık bilgisi bir mercek kullanılarak poligon ayna sistemine yansıtılır. Bu poligon ayna sistemi gelen bilgilere ve mercekten yansıyan ışık bilgisine göre dönerek gelen ışınları karşısında bulunan aynalara yansıtır. Ayna sistemi de yansıyan ışınları drum ünitesi üzerine düşürerek bilginin drum üzerine işlenmesini sağlar. Drum ünitesi üzerine işlenen bilgilere göre üzerinden geçmekte olan kâğıda toner yapışmasını sağlar. Üzerine toner yapışarak bilgiler işlenen kâğıt, üzerindeki tonerin sabitlenmesi için ısıtma ve sabitleme (fixing) işlemine tabi tutulur. Isıtma ve sabitleme ünitesi üzerinde silindirik bir teflon tabaka bulunan ısıtıcı lamba ve kâğıda baskı yapan merdanelerden oluşur. Üzerine tonerle bilgiler işlenen kâğıt ısıtma ve sabitleme ünitesinde ısıtıcı teflon yüzey ile merdaneler arasından geçerek üzerindeki tonerin sabitlenmesi sağlanmış olur.

Şekil 4.2: Drum ve lazer tarama (scanning ) üniteleri

Şekil 4.3: Drum ve lazer tarama (scanning ) üniteleri iç yapısı

Teknik olarak lazer ünitesinin görevi toner kiti içinde bulunan drum'ın üzerinde imaj oluşacak bölgeleri bir anlamda markalayarak görünmeyen bir imaj oluşmasını sağlamaktır. Ünitede bulunan 5 mw gücündeki bir lazer diyot (lazer ışın kaynağı) tarafından üretilen ışın, monitör devresi aracılığı ile 0,4 mw güçte drum üzerine uygulanır. Lazer diyotun hemen önünde bulunan toplayıcı mercek(Collimator Lens) lazer ışınını odaklayıp paralel bir ışık demetine dönüştürür, aparture (aralık) lazer ışınının boyutunu ve huzme ölçüsünü ayarlar, poligon motor ve poligon ayna 5000 dakika/devir sabit hızda döner ve lazer ışını bu aynadan yansıtılarak drum yüzeyinde kayıt edilir. Bu aşamada temel olan sabit hız, standart yansıtma açısıdır. Bu yansıtma işlemi yazılacak olan her satır için devam ederken BD (beam detection = ışın tespit) algılayıcısı lazer ışınının varlığını kontrol eder, eğer tespit edemezse ekrana bunu hata kodu ile belirtir. Fq mercekler ise düzgün ve sabit hızda yapılan tarama sonucundaki ışını drum yüzeyine paralel olarak aktarır. Lazer ışınının en önemli özelliği yarı iletken olması ve üzerinde bilgi taşıyabilmesidir. Poligon motorun devir sayısı modele göre farklılık gösterebilmektedir(baskı kalitesi 600 dpi olan bir lazer faksta poligon motorun devir sayısı 10768 devir/dakika (rpm)'dır.)

4.3. Mürekkep Püskürtmeli(Inkjet) Faks

4.3.1. Yapısı

Yazdırma işlemi için sıvı mürekkep kullanılan faks çeşididir. Yazdırma ünitesinde kartuşlar içerisinde mürekkep ve bu kartuşların yerleştirildiği kafa bulunmaktadır. Faksın özelliğine göre mürekkep kartuşu sayısı değişmektedir. Renkli yazdırma özelliği bulunan fakslarda genellikle siyah kartuş, renkli kartuş olmak üzere iki kartuş bulunmaktadır, ancak günümüzde bazı fakslarda renkli kartuşlar 3 adet ayrı kartuştan oluşmaktadır. Bu tip ürünlerde 4 adet kartuş bulunmaktadır.

Şekil 4.4: Renkli kartuşlar

4.3.2. Çalışması

Inkjet yazıcıya sahip fakslarda anakarttan gelen yazdırma bilgilerine göre mürekkep kartuşlarının üzerinde bulunan okuyucu kafa kartuşlara yazdırma bilgilerini aktarır ve kartuşların alt kısmında bulunan deliklerden pompalama yöntemi ile kâğıt üzerine direkt olarak mürekkep püskürtme işlemi gerçekleştirilir. Mürekkep kartuşunda mürekkebin dışarı itileceği delikler bulunur.

Şekil 4.5: Kartuşlar ve kartuş kafası

Bu deliklerin her biri bir kanal ve kanal içinde bir dirençten oluşur. Uyarı gelen (voltaj) direnç ve buna bağlı olarak kanaldaki mürekkep ısınır ve daha sonra da delikten dışarı atılır, bundan sonra atılan mürekkep yerine yenisi gelir ve işlem bu şekilde devam eder. Cihaz kartuşun içindeki mürekkebin seviyesini ve ne kadar kaldığını şu şekilde tespit eder. Mürekkep azaldıkça kartuşun ısısı artar ve bu ısıyı algılayan direncin değeri değişir ve kontrol devresi bu değere göre kalan mürekkep miktarını tespit eder. Sonuçta anakarttan gelen bilgilere göre kâğıt üzerine bilgiler yazdırılmış olur.

Kaynaklar:

- Tekofaks Türkiye - Panasonic Teknik Servisi, Eğitim Notları 2005
- Tekofaks Türkiye - Panasonic Teknik Servisi, Faks Kullanım Kılavuzları 2005.
- Altındağ Yatırım Mümessillik ve Tic. A.Ş. - Brother Türkiye - Eğitim Notları 2005.
- Altındağ Yatırım Mümessillik ve Tic. A.Ş. - Brother Türkiye- Faks Kullanı Kılavuzları 2005.
- Altındağ Yatırım Mümessillik ve Tic. A.Ş. - Brother Türkiye- Faks pdf Dosyaları 2005.