ISO 9000:1994 ve ISO 9000:2000 Standartları Arasındaki Farklar
ISO 9000 standardı olarak bilinen standartlar aslında bir seri standarttan oluşmaktadır. Bu standardın 1994 revizyonunun belgelendirmeye esas standartları ISO 9001:1994, ISO 9002:1994 ve ISO 9003:1994. standartları olup firmalar tarafından alınan uygunluk belgeleri 2003 yılının Aralık ayına kadar geçerliliklerini korumaktadırlar.
1994 yılında revizyon gören ISO9000 standartlar serisinin daha sonraki revizyonu 2000 yılında olmuştur. Bu revizyonla birlikte 9001, 9002 ve 9003 ayrımı ortadan kalkmaktadır. Bu standardın 2000 revizyonunun belgelendirmeye esas standardı ISO9001:2000 standardıdır. (Kalite Yönetim Sistemi-Şartlar) 1994 standardına göre belgelendirilen tüm firmalar eğer belgelerinin devamını istiyorlarsa sistemlerini ISO9001:2000 gereklerine göre güncellemek zorundadırlar.
Yeni standart Çevre yönetim sistemi ISO14001'le uyumlu hale getirilmiştir.
Genel olarak yeni eski standarda oranla daha müşteri odaklı bir yaklaşıma sahiptir. Her ne kadar eski standart da müşteri gereksinimlerinin karşılanması ve müşteri tatmininin sağlanması eğilimli olsa da yeni standart daha fazla detaylar üzerinde durmaktadır. Ayrıca yeni standart organizasyondan müşteriyle iletişimin sağlanması, müşteri tatmininin izlenmesi ve ölçülmesini beklemektedir.
Yeni standart aynı zamanda sürekli iyileşme ihtiyacını vurgulamaktadır. Eski standardın organizasyonun iyileştirmeler yapmasını ima etmesine karşın yeni standart bunu açıkça dile getirmektedir. Özellikle, IS09001:2000 organizasyondan kalite sisteminin uygunluk ve etkinliğinin değerlendirilmesini, sistematik iyileştirilmelerin tanımlanması ve izlenmesini istemektedir.
Yeni standartla birlikle yeni tanımlamalarda gündeme gelmiştir. Eski standarttaki tedarikçinin yerine kuruluş deyimi kullanılmaktadır. Böylece ISO tedarikçi yerine kuruluşlara odaklandığını da göstermektedir. Yeni standarttaki tedarikçi ise kuruluşun tedarikçisi anlamındadır.
Yeni standartta ürün gerçekleştirme için özel bir madde (madde 7) ayrılmıştır. Ürün gerçekleştirme bir fikir olarak başlamaktadır. Fikirlerse bir seri ürün gerçekleştirme sürecinin hayata geçirilmesiyle oluşmaktadır. Kısacası bir fikir olarak başlayan şey bir ürünle sonuçlanmakta ve bu sonuç ürün gerçekleştirme süreciyle ortaya çıkmaktadır.
ISO 9001:2000 standardı bazı yeni gerekler ortaya koymaktadır. Örneğin;
- Müşteriyle iletişim (Madde 7.2.3)
- Müşteri gereksinimlerinin belirlenmesi (Madde 7.2.1)
- Müşteri gereksinimlerinin yerine getirilmesi (Madde 5.2)
- Müşteri tatmininin ölçülmesi ve izlenmesi (Madde 8.2.1)
- Yasal gereklerin yerine getirilmesi (Madde 5.1)
- İç iletişimin desteklenmesi (Madde 5.5.3)
- Kalite için alt yapının oluşturulması (Madde 6.3)
- Kalite için çalışma ortamının oluşturulması (Madde 6.4)
- Eğitim etkinliğinin değerlendirilmesi (Madde 6.2.2)
- Süreçlerin ölçülmesi ve izlenmesi (Madde 8.2.3)
- Kalite yönetim sisteminin uygunluğunun değerlendirilmesi (Madde 8.4)
- Kalite yönetim sisteminin etkinliğinin değerlendirilmesi (Madde 8.4)
- Kalite yönetim sistemindeki iyileştirmelerin tanımlanması (Madde 5.1; 8.4)
- Kalite yönetim sisteminin iyileştirilmesi (Madde 5.1; 8.5)
Yeni standartta, standardın herhangi bir maddesinin çıkartılması ancak madde 7'yle (Ürün gerçekleştirme) sınırlı tutulmaktadır. Ancak bu çıkartmalar eğer ürünün veya organizasyonun doğası gereği olmayan veya yapılmayan işlerle sınırlı kalmak zorundadır. ( Örneğin firmanızda bir tasarım faaliyeti mevcut değilse bu çıkartma madde 7.3 için yapılabilir. Not: Her organizasyon, ürün veya hizmet için bu değerlendirme ayrıca yapılmadan karar verilemez. )
Yeni standart eskisine oranla daha az buyurucu ve daha esnek bir yapıdadır. Bu durum, yeni standarda bakıldığında zorunlu olan prosedürlerin 6 adet olduğunun farkına varılmasıyla da hissedilebilmektedir. Yeni standardın daha esnek yapısı daha etkin bir kalite yönetim sistemi kurulup yönetilmesine olanak sağlamaktadır.
Yeni standart süreç yönetimini desteleyecek şekilde kurulmuştur. Süreç yönetimi yaklaşımına göre kalite yönetim sistemini tek büyük bir süreç olarak düşünebiliriz. Fakat bu süreç kendi içinden birçok süreçten oluşmakta bu süreçlerin bazılarını girdileri bazılarını çıktılarından oluşmakta veya bunların kombinasyonundan oluşmaktadır. Dolayısıyla süreçler arasındaki etkileşimlerde tanımlanmalıdır.( Örneğin: teklif verme süreci, sözleşme süreci, tasarım süreci, imalat süreci, ürün sevk süreci, satın alma süreci vb. ).
ISO 9001:2000 standadına uygun bir kalite yönetim sisteminin gelişmesi için yukarıdaki örnekte verilen süreçlerin oluşturulması veya iyileştirilmesi gerekmektedir. Bunun için her sürecin geliştirilmesi, dökümante edilmesi, izlenmesi, ölçülmesi ve iyileştirilmesi gerekmektedir.
Hazırlayan : Mehmet Özaltınok