UMC - Birleşik Mesajlaşma ve İletişim

Birleşik Mesajlaşma ve İletişim - (Unified Messaging & Communication )

Önceden sadece telefon ile kısıtlı olan elektronik iletişim, artan ihtiyaçlar ve gelişen teknolojiyle birlikte metin ve grafik tabanlı yeni iletişim araçlarının hayatımızdaki ağırlığını iyice hissetirmeye başladı. Bu çeşitliliğin kullanıcıların hayatını kolaylaştırdığını söyleyebileceğimiz gibi başka bir açıdan bakıldığında zorlaştırdığını da farkederiz. Bu zorlukların başında, iletişim araçlarının çok dağınık olması yer alır.

Her bir iletişim şeklinin, farklı donanımlar (telefon makinasi, PC vs...) ya da aynı donanım üzerindeki farklı yazılımlarca yapılmasının kullanıcıya verdiği zahmet ve sebep olduğu zaman kaybı Birleşik Mesajlaşma fikrinin ortaya çıkmasına ilham vermiştir. Örneğin; bu yazıyı hazırladığım PC üzerinde bir e-posta istemcisi, iki anlık ileti istemcisi, bir softphone çalışmakta. Ayrıca masamın üzerinde sabit telefonum, cebimde mobil telefonum ve sehpamızın üzerinde faks makinamız bulunmakta. Halbuki hepsinin amacı aynı: İletişim. Peki bu kadar dağınıklık niye ve nereye kadar?

Birleşik mesajlaşma (BM), telefon, telekonferans, faks, e-posta, ses postası (voice mail), SMS, MMS, anlık ileti (chat) gibi farklı iletişim yollarının tek bir kullanıcı arabiriminden yapılabilmesidir. Herşeyi tek bir platfordan sunmak ve kullanıcıların tek bir terminalden almasına imkan tanımak BM’nin hedeflediği nihai noktadır.
Mesajlaşma denildiğinde, ilk olarak metin tabanlı iletiler akla gelse de aslında sesli ve görüntülü her türlü iletişimi bir mesajlaşma türü olarak görmek mümkündür. Örneğin bir telefon görüşmesi anlık, karşılıklı ve ses içeren mesajlaşma olarak nitelendirilebilir. Burada mesajlaşma kavramını tüm iletişim şekillerini kapsayacak şekilde kullanacağız.

Bu servisin en büyük iddası, yukarıda saydığımız tüm iletişim şekillerini tek bir arayüz üzerinden yapılabilmesine imkan tanımasıdır. İletişim için kullanılan terminaller kablolu ya da kablosuz IP destekli telefonlar; masaüstü, dizüstü veya cep bilgisayarları olabilir.

Peki aklımıza gelen ilk soruyu hemen soralım. Birleşik mesajlaşma bize neler getirecek.?

Bu sorunun son kullanıcılar, kurumsal müşteriler ya da iletişim pazarı için farklı yanıtları olabilir. Bu yanıtları, bu servisi daha yakından tanıdıktan sonra beraberce cevap vermeye çalışalım.

Birleşik Mesajlaşma Hizmeti

Birleşik Mesajlaşma Sunucusu (BMS)

Adından da anlaşılacağı üzere, tüm mesajlaşma hizmetlerini tek elden yürüten sunuculara birleşik mesajlaşma sunucuları denir. Bu konuda standartlaşmış bir yapıdan bahsetmek pek mümkün değil.

Bu sunucuların temel işlevi aynı olmakla birlikte, geliştirilen her yazılım kullanıcılarına farklı avantajlar sunabilir. Dolayısıyla mesajlaşma sunucularını sundukları temel ve ilave servislerine göre gruplandırmak daha isabetli olacaktır.

Peki temel ve ilave servisler nelerdir?

BMS’nin asli görevi tüm iletilerinizi ve çağrılarınızı bir noktadan diğer noktaya taşımaktır. Bu fonksiyonları yerine getirmeye ilişkin tüm servisler temel servisler olarak nitelendirilebilir. Diğer yandan çeşitli yönlendirme (forwarding) ve yayın (broadcast) servisleri; metin mesajı sesli hale ya da sesli mesajı metine çevirme; haber servisleri gibi birtakım ek özellikler ilave servisler olarak nitelendirilebilir.

BMS’nin Temel Bileşenleri

E-posta, anlık mesajlaşma vs... gibi servislerin çalışmasına aşina olanlar, birleşik mesajlaşma servisinin çalışmasını zihinlerinde kolaylıkla kurgulayabilirler. Şimdi üzerinde e-posta, anlık mesajlaşma (chat), faks, sms gibi gibi mesajları iletmede kullanılan servislerin (deamon) koştuğu bir sunucu düşünelim. Bu sunucu makine üzerinde ayrıca çağrı, konferans başlatma ve sonlandırma gibi işlemleri yerine getiren ilave bir servis daha olsun. Örneğin VoIP (Voice over IP) dünyasında çok iyi tanınan SIP (Sesion Initiate Protokol) sunucu yazılımı bu işi tam olarak yerine getirebilir. Tüm servisler koşturulduktan sonra geriye kalan, kullanıcıların kendi hesaplarına ait herşeye (gelen kutuları, arama liste ve kayıtları vb. ) erişebildikleri bir arayüz tasarlamak kalıyor.

Şekil-1 Birleşik Mesajlaşma (BM) Sunucu Mimarisi

BM Sunucusunun Erişilebilirliği

Diğer önemli bir konu ise bu sunucu makinanın PSTN, GSM arabağlantılarına sahip olması ve internete erişimidir.

İnternet nispeten kolay edinilebilir bir erişimdir. PSTN ile GSM erişimi ise servis sağlayıcılar için genelde kıt olarak nitelendirlebilecek kaynaklardır

Şekil-2

Kullanıcıların aldığı hizmetin kalitesini belirleyen temel faktör, BM sunucusuna olan erişilebilirliktir. Erişilebilirliği kesintisiz ve yüksek bir performansla yapabilmek, BMS’nin yeterli ve yedekli donanım, arabağlantı ve internet erişimine sahip olmasıyla mümkündür.

Kullanıcı Erişimi

BM’nin iletişim kültürümüze yapacağı en büyük katkı bizlere sunduğu arayüz olacaktır. Bu arayüz sayesinde herşey bir yerde olacak ve her türlü ileti için ayrı ayrı yerlere bakma zahmetinden bizleri kurtaracaktır.

Kullanıcı arayüzü bir web portalı olabileceği gibi, özel bir GUI (Graphical User Interface) istemci yazılımı da kullanılabilir.

Web tabanlı erişim için gerekli olan, IP alabilen ve üzerinde web tarayıcısı bulunan bir platformdur. Bu, PC, telefon vb... gibi bir donanım olabilir. Web, platform bağımsız olduğundan erişimi kolay ama daha az kullanışlıdır.

İstemci yazılımının, BM servis sağlayıcısı tarafından kullanıcılara dağıtılması gerekir. Bu tür yazılımlar genelde kısıtlı işletim sistemleri üzerinde çalışabildiklerinden platform bağımlıdırlar. Hem telefon benzeri küçük bir terminal üzerinde hem de PC üzerinde istemci yazılımını kullanmak çok daha konforludur.

Üçüncü bir seçenek de her iki arayüzün de kullanıcıların hizmetine verilmesidir. Zira istemci yazılımı kullanımı kolaylaştırırken; web portalı, kullanıcının erişilebilirliği en üst düzeye çıkarır. Tıpkı e-posta iletişiminde olduğu gibi web üzerinden okumak, Outlook ya da Thunderbird ile alıp okumanın tadını vermez. Diğer yandan e-posta sunucuların web arayüzü olmasa e-postalarımızı her yerden kontrol etme imkanımız daralacaktı.

Birleşik mesajlaşma, içerisinde ses ve video gibi nispeten daha fazla bant genişliği tüketen uygulamaları da barındırdığından, xDSL gibi kablolu ya da Wi-Max ,CDMA vs. gibi kablosuz genişband servislerine gereksimin duyar. Birleşik mesajlaşma servisinin sadece metin tabanlı uygulamalarını kullanan kullanıcılar için darbant erişim de yeterli olacaktır.

Özellikle Wi-Max, CDMA gibi kablosuz erişim şekillerinin artması ve yaygınlaşması, BM hizmetlerinin daha hızlı kabul görmesine katkıda bulunacaktır. Piyasada yer alacak kablosuz erişim terminalleri üzerindeki BM istemci arayüzleri ve web tarayıcılar, kullanıcılara BM sunuculara heryerden erişilebilirlik imkanı tanıyacaktır.

BMS’ler Arasında Dolaşım

BM hizmetinin geleneksel iletişim karşısında başarılı olabilmesi için farklı servis sağlayıcılar arasında mesaj ve çağrı transferine izin verilmesi gerektiği kanaatindeyim. Aksi takdirde her servis sağlayıcının birbirinden izole ve dar bir çevrede hizmet sunması, bu iletişimin ciddi başarılara ulaşmasını engelleyici bir durum olacaktır. Elbette ki piyasadaki oyuncular, bu tür bir dolaşımın kendilerine ne katacağının ya da kendilerinden neler götürebileceğinin hesabını dikkatli yapacaklardır.

E-posta iletişimine baktığımızda sunucuların, birbirlerine özgürce mesajlarını bıraktıklarını görüyoruz. Burada daha önceden belirlenmiş bir düzenleme ya da politikanın olmadığını görüyoruz. Ancak anlık mesajlaşma sunucuları ise farklı sunucuların kullanıcılarına mesaj göndermeye izin vermemektedir. Örneğin MSN Messenger kullanıcısı Yahoo Messenger kullanıcısına mesaj gönderemez. Bu teknik bir kısıtlamadan ziyade, her sunucu sahibinin kendi pazarını korumak istemesinden kaynaklanan bir durumdur.

Özellikle çağrı, konferans aktarımı gibi konuların önceden düzenlenmesi ya da servis sağlayıcıların aralarındaki ikili politikalarla düzenlenmesi gerekli olacaktır. Aksi takdirde bu konuda bir kargaşa yaşanması ihtimal dahilindedir.

Kullanıcı Cephesindeki Etkileri

Bilgisayar hatta mobil telefon gibi araçları az kullanan veya hiç kullanmayan biri için elbette ki BM bir anlam ifade etmez. Modern iletişim araçlarını kullanan ama iletişim trafiği çok düşük olan biri için de BM’nin ciddi bir etkisinden bahsetmemiz güçtür. Ancak iletişim trafiği yoğun olan kişiler veya kurumlar için iletişim araçlarındaki bu bolluğun sıkıntı verici bir durum olduğu tahmin etmek zor olmaz sanırım. İşte etkiyi gerçekten hissedecek ve BM pazarını oluşturacak kitle bu son gruptur.

Kullanıcı tarafındaki diğer bir iyileşme de, her bir mesajlaşma servisi için ya da o servislere erişim için ayrı ayrı para ödemek zorunda kalmaktan nispeten kurtulmuş olmalarıdır. Kullanıcı, daha çok ilave servis veya GSM/PSTN şebekelerine yaptıkları çağrılar için servis sağlayıcılarına para ödeyecektir. Kullanıcılar için sabit iletişim gider kalemi ise terminal cihazlarının internet bağlantıları için taşıyıcı operatöre ödeyecekleri erişim parasıdır.

Numara bağımlılığının hayatımızı zorlaştırdığı ise başka bir konu. Telli operatörlerde E.164 gibi coğrafi planlamaya dayalı, telsiz operatörlerde ise seri halde piyasaya sunulan numaralar bir anlamda kullanıcıları bağlayan bir konu. Ev, iş adresi değişikliğinde ya da telsiz operatörümüzü değiştirmek istediğimizde hepimizin karşı karşıya kaldığımız problem, numara değişikliğidir. Bu tür bir değişiklik sonrası yeni numaramızı herkese bildirmenin yaratığı zaman kaybı ve zahmet hem bizim için hem de bizimle iletişim halinde olanlar için usandırıcı olabilmektedir. Bu problemi tamamen olmasa bile kısmen çözmenin yolu, numara yerine kullanıcı adı temelli kimlik uygulaması olacaktır. Örneğin ad ve soyadımızdan oluşan bir kullanıcı adı, sayılardan oluşan bir numaralamadan çoğu zaman daha kullanışlıdır. Ancak burada da farklı servis sağlayıcılardan ötürü alan adı (domain-name) farklılığı ya da aynı ad ve soyadı taşıyan kullanıcılardan kaynaklanan problemler baş gösterecektir. Bu problem, üzerinde düşünülmesi ve tedbir alınması gereken bir konudur

Taşıyıcı Operatör ve Servis Sağlayıcı Cephesinde Etkileri

Günümüzde iletişimdeki çeşitlilik, telekom operatörü kavramını “taşıyıcı operatör” ve “servis sağlayıcı” olmak üzere ikiye bölmeye başlamıştır. Birleşik mesajlaşma servisi bir taraftan mevcut operatörler için katma değerli yeni bir servis anlamına gelirken diğer yandan piyasaya bu servisi vermek isteyen yeni oyuncular da girecektir. Elbetteki IP temelli olarak verilecek bu servis, küçük oyuncular için avantaj, büyük operatörler için de risk anlamına gelmektedir.

Diğer bir konu da tıpkı e-posta sunucularında olduğu gibi şirketlerin herhangi bir servis sağlayıcıya bağlı kalmaksızın kendi mesajlaşma sunucularını kendilerinin barındırmalarıdır. Böylece şirket çalışanları ellerinin altındaki IP terminaleri sayesinde sadece kendilerine özel iletişim ağında yer alabileceklerdir. Şirketlerin bu eğilimi birleşik mesajlaşma konusunda yazılım ve donanım üreten firmalar üzerinde olumlu etki yaratacakken, servis sağlayıcı cephesinde daralmalara neden olabilecek bir durumdur.

Sonuç

Mevcut teknoloji, tüm bu iletişim şekillerinin tek bir terminalden yapılabilmesine imkan tanıyan birikime sahiptir. Ancak insanların sahip oldukları alışkanlıkları ve mevcut yatırımları göz önüne alındığında, iletişim araç ve şebekelerindeki çeşitliliğin daralması zaman alan bir süreçtir. Bu süreç içerisinde kullanmaya devam edeceğimiz geleneksel iletişim araçlarını, tek bir mesaj merkezine yönlendirmek suretiyle birleşik mesajlaşmayı hayatımıza yerleştirmeye başlayacağız.

Birleşik mesajlaşma kültürünün, kurumsal pazarda yaygınlaştıktan sonra son kullanıcı tabanına yayılması beklenmektedir. Gelişen teknolojinin sunduğu çeşitlilik ve bu çeşitliliğin neden olduğu zorluklar yine teknoloji sayesinde toparlanarak iletişim alışkanlıklarımızı yeniden şekillendirecektir.

Yararlanılan Kaynaklar :

http://www.iec.org/online/tutorials/unified_mess/
ComputerWeekly, The Benefit of Unified Messaging, Aralık 2004
Savior of Unified Messaing, Mike James, Internet Telephony, Ekim 2004
http://www.buyerzone.com/telecom_services/unified_messaging/buyers_guide1.html

Hazırlayan: Alper Özbilen