VCD-DVD Oynatıcı

1. KOMPAKT DİSK'İN (COMPACT DİSC, CD) YAPISI

Bir CD yaklaşık 1.2 mm kalınlığında, 12 cm çapında, ortasında 1,5 cm çapında bir delik olan basit bir plastik parçasıdır. CD'lerin çoğunluğu plastik polikarbonattan yapılmıştır. Üretim sırasında bu plastik, çok uzun kesintisiz tekil bir veri izi (track) olarak düzenlenen mikroskopik tümsekler ile damgalanmıştır. Temiz polikarbonat oluşturulduğunda, tümsekleri kaplayan ince bir yansıtıcı alüminyum tabaka diskin yüzeyine yerleştirilir. Daha sonra, alüminyumu korumak üzere ince bir akrilik tabaka sürülür. Bir CD'nin kesiti aşağıda Şekil 1.1'de gösterilmiştir.

Şekil 1.1: CD kesiti

Şekil 1.2: CD üzerindeki izler (track)

Bir CD Şekil 1.2'de gösterildiği üzere, diskin içinden dışına doğru bir tek spiral veri izine (track) sahiptir. Spiral izin (track) içten başlaması CD boyunun 12cm'den daha küçük olmasına imkân tanır. Aşağıdaki şekilde (Şekil 1.3) CD üzerindeki veri izlerinin ve izler arasındaki mesafenin boyutları verilmiştir. Şekilde de görüleceği üzere, veri izi (track) 0.5 mikron ve veri izleri arasındaki mesafe de 1.6 mikrondur.

Şekil 1.3: Veri izlerinin boyutları

İzi (track) oluşturan uzatılmış tümseklerin genişliği 0.5 mikron, uzunluğu en az 0.83 mikron ve yüksekliği de 125 nanometredir. Bu tümseklere alüminyum tarafından bakılırsa oyuk, lazerin okuma açısından bakılırsa tümsek olarak görülürler.

Tümseklerin bu inanılmaz boyutları CD üzerindeki spiral izi oldukça uzun olmasını mümkün kılar. Eğer CD üzerindeki veri izini kaldırıp bir yola koyma imkânımız olsa idi, 0.5 mikron genişliğinde ve 5 km uzunluğunda olurdu. Bu kadar küçük boyutlardaki bilgileri okuyabilmek için de tabii ki oldukça hassas bir okuma mekanizması gereklidir.

1 mikron = 10^-6 metre = 1/1.000.000 metre 1 nanometre = 10^-9 metre = 1/1.000.000.000 metre

Bir CD 74 dakikaya kadar müzik bilgisini depolayabilir. Kanal başına saniyede 44100 örnekleme oranında müzik kaydı yaptığı ve her bir örneklemenin 2 byte olduğu göz önüne alındığında bir CD'nin kapasitesi aşağıdaki şekilde hesaplanabilir.

CD kapasitesi = 44100 (örnekleme oranı) x 2 (byte) x 2 (kanal) x 74x60 (74 dakika saniyeye çevriliyor) = 783.216.000 Byte

1.1. CD Formatları

CD üzerine veri yazmada kullanılan çeşitli formatlar vardır. Bunlardan bazıları çokça kullanılmasına rağmen bazıları çoktan unutulmuş durumdadır. En yaygın kullanılan formatlar CD-DA (ses) ve CD-ROM (bilgisayar verisi)'dur.

Video CD veya VCD ise, video görüntüsünü CD üzerine kaydetmek için kullanılan standart bir dijital formattır. VCD'ler VCD oynatıcıların yanı sıra hem kişisel bilgisayarlarda (PC) hem de DVD oynatıcılarda kullanılabilirler.

VCD standardı 1993 yılında Sony, Philips, Matsushita ve JVC tarafından oluşturulmuştur. VCD görüntü çözünürlüğü NTSC için 352x240 piksel, PAL için ise 352x288 pikseldir. VCD MPEG-1 formatındadır. Ses MPEG Layer 2 (MP2) olarak kodlanmış; video görüntüsü 1150 kb/s, ses ise 224 kb/s çözünürlüktedir. Toplam resim kalitesinin VHS ile kıyaslanabilir düzeyde olması istenilmiştir.

VCD'nin bit oranı yaklaşık olarak bir ses CD'sinin bit oranına eşit olduğu için; standart 74 dakikalık bir CD, 74 dakikalık VCD formatında video alabilir. SVCD ise Süper Video CD kelimelerinin baş harflerinden oluşmuştur. DVD ile VCD arasındaki kalite boşluğunu doldurmak amacıyla geliştirilmiştir. SVCD'nin kalitesi MPEG-2 video kullandığı için ve yüksek çözünürlüğünden dolayı VCD'den daha iyidir. Ancak kalite diske yazılan data miktarı ile de orantılıdır. Diske yazılan data ne kadar az olursa kalite de o kadar yüksek olmaktadır. Bir SVCD diskin tam çözünürlük ve kalite altında tipik çalma (oynatma) süresi 35-40 dakikadır. SVCD diskler DVD oynatıcılarda veya CD-ROM veya DVD-ROM'lu kişisel bilgisayarlarda izlenebilir.

Bunların haricinde bazı ülkelerde DVCD ve KVCD formatında CD'lerde kullanılmaktadır.

1.2. CD Kullanımı ve Bakımı

CD'ler aşırı sıcak, soğuk veya neme maruz bırakılmamalıdırlar. Eğer bir CD kışın dışarıda kalmışsa kullanılmadan önce oda sıcaklığında ısıtılmalıdır. Disk soğuğa maruz kalmışsa kırılganlaşır. Aşırı sıcaklık da CD'nin eğrilmesine ve CD oynatıcının kapanmasına sebep olabilir. Diskleri kendi plastik kutularında saklamak gereklidir. CD üzerinde ıslaklık veya nem varsa kullanmadan önce yumuşak ve kuru bir bez ile kurulanmalıdır.

CD'ler güneş ışığından, aşırı sıcak, soğuk veya yüksek nemden korunmalıdır. Uygun saklama ve kullanım koşulları altında bir CD 10 yıldan fazla kullanılabilir.

Diskler yerleştirilirken veya taşınırken daima kenarlarından tutulmalıdır. Etiketin olmadığı, parlak, gökkuşağı renkli yüzeye (verinin yazıldığı yüzey) dokunmaktan ve çizilmesinden kaçınılmalıdır

Şekil 1.4: CD'lerin temizlenmesi

CD'leri kir ve tozdan uzak tutmak gereklidir. CD temiz bir bezle diskin merkezinden dışa doğru temizlenmelidir. Yalnız mercek üzerindeki küçük bir toz parçası bile temizleme aşamasında merceği çizebilir. Aşırı miktarda toz ise disk sürücüyü ve hassas mekanizmayı bozabilir. Çok miktarda temizlenen diskler çizilebilir. Çizilen bir mercek için ise tek çözüm yolu optik mekanizmanın değiştirilmesidir.

Diskleri kesinlikle tiner, benzen, plaklar için üretilmiş antistatik spreyler ve diğer temizleyiciler ile temizlemeyiniz. Piyasadaki disk temizleyiciler disk yüzeyini dışa doğru temizlerler. Bununla birlikte, disk basitçe ıslatılmış yumuşak bir bez ile silinince de aynı şekilde temizlenmiş olur.

Disklerin yüzeyine herhangi bir nesne yapıştırılmamalı, güneş ışığı alan yerlerden, kalorifer peteği, soba, klima gibi ısı kaynaklarından uzak tutulmalıdır.

2. VCD OYNATICININ YAPISI

VCD oynatıcılar üretici firmalara göre yapısal farklılıklar göstermekle birlikte temel elemanlar olarak; güç kaynağı, ana kart ve lojik kontrol kartı, optik mekanizma, disk okuma mekanizmasını sayabiliriz. Bazı VCD oynatıcılarda tek bir kart üzerinde hem güç kaynağı, hem lojik kontrol birimi hem de giriş çıkış birimleri yer alırken bazı modellerde bu birimler 2 veya 3 ayrı kart hâlinde bulunabilmektedir.

Bu öğrenme faaliyetinde VCD oynatıcıların yapısını elektronik ve mekanik yapı olmak üzere 2 grupta inceleyeceğiz. Bazı birimlerin hem elektronik hem de mekanik yapıları vardır. Örneğin CD gözü veya motorların hem elektronik hem de mekanik yapıları vardır. Bu birimlerin yapıları ve arızaları ile ilgili bilgilerin bir kısmı mekanik bir kısmı da elektronik yapı bölümünde incelenmiştir.

Mekanik ve elektronik yapıda verilen resim ve şekiller üretici firma ve modellere göre farklılık gösterebilir. Burada amaç VCD oynatıcıların genel yapısı hakkında fikir vermektir. Herhangi bir VCD oynatıcının yapısı, arızaları ve onarımı için üretici firmanın kullanım kılavuzu ve servis kitapçıklarına bakılmalıdır.

Aşağıda Şekil 2.1'de bir VCD oynatıcının üstten çekilen fotoğrafı verilmiştir.

Resim 2.1: Bir VCD oynatıcının üstten görünüşü

2.1. VCD Oynatıcının Mekanik Yapısı

VCD oynatıcının mekanik yapısı genel olarak diskin yerleştirildiği tepsi (tray), optik mekanizmayı hareket ettiren dişli mekanizma ve motorlardan oluşur. Aşağıdaki resimlerde bir VCD oynatıcının farklı görüntüleri verilmiştir.

Resim 2.2: Bir VCD oynatıcının mekanik yapısı

Resim 2.3: Bir VCD oynatıcının mekanik yapısının dış görünüşü

Resim 2.4: Bir VCD oynatıcının mekanik yapısının iç görünüşü

2.1.1. Motorlar

VCD oynatıcılarda 3 temel motor kullanılır. Bunlar optik mekanizmayı diskin merkezinden dışa doğru doğrusal yönde hareket ettiren kızak (sled) motoru, CD tepsisini çıkaran (eject, open), yerine yerleştiren (load, close) tepsi motoru ve diski döndüren disk motorlarıdır. Resim 2.5'te bir VCD oynatıcıda bulunan disk ve kızak motorları gösterilmiştir.

Resim 2.5: VCD oynatıcıdaki motorların arkadan görünümü

2.1.1.1. Tepsi (tray) veya Yükleme (Loading) Motoru

Aç/kapat (open/close) butonuna basıldığında CD tepsisini dışarı çıkarma veya içeri alma (yükleme) işlemini gerçekleştirir. Üstten yüklemeli oynatıcılarda bu motor yoktur. Genellikle plastik CD tepsisi plastik dişli tarafından sürülür. Aynı dişli bazı sistemlerde daha büyük bir dişliyi sürerek diski sabitlenmesini sağlayan kelepçeyi (clamper) de harekete geçirir.

Yükleme motoru; sistem kontrol işlemcisinden gelen sinyal ve yükleme sürücü entegresi veya transistörleri tarafından kontrol edilir. Resim 2.6'da bir VCD oynatıcıdaki yükleme motoru ve motora bağlı plastik dişliler görülmektedir.

Resim 2.6: Açılmış bir CD tepsisi, yükleme motoru ve plastik dişliler

2.1.1.2. Disk veya Mil (Spindle) Motoru

Diski değişken bir hızda döndürme işlemini yerine getirir. Disk motoru başlangıçta hızlı hareket ederken optik mekanizma diskin dışına doğru gittikçe yavaşlar. Disk motoru, disk yüklendikten sonra dönmeye başlar. Disk motoru, diskin yüklendikten sonra sabitlenmesini sağlayan kelepçenin (clamper) hemen altındadır. Disk yaklaşık 500 devir/dakika hızla dönmeye başlar ve optik mekanizma diskin dışına doğru kaydıkça yavaşlar (yaklaşık 200 devir/dakika). Resim 2.7'de bir disk motoru görülmektedir.

Resim 2.7: Diski döndüren disk motoru

2.1.1.3. Kızak (Sled) Motoru

Optik mekanizmayı, bir dişli mekanizma yardımıyla CD'nin iç kısmından dış kısmına doğru, merceği sürekli olarak optik eksenin merkezi ile aynı çizgide tutarak, doğrusal yönde hareket ettirir. Bazı oynatıcılarda bu hareket radyal veya yarım daire şeklinde de olabilir. Kızak motoru hızlı ileri ve geri modda çalışabilir. Motor dönen bir dişli mekanizmaya bağlıdır ve bu dişli de optik mekanizmayı hareket ettirir. Optik mekanizmayı yavaşça hareket ettirebilmek için motorun dönüş hızı dişli sistem ile azaltılmıştır. Resim 2.8'de bir kızak motoru ve motora bağlı dişliler görülmektedir.

Resim 2.8: Kızak (sled) motoru ve motorun hareket ettirdiği dişli mekanizma

Servo birimi; odaklama ve izleme bobin sürücüleri, kızak (sled) motor sürücüsü, disk (veya mil) motor sürücüsü, kızak (tray) motor sürücüsü ve arama (search) devresi için gerekli sinyal ve gerilimi sağlar. Bazı modellerde, yükleme (loading) motoru sistem kontrol devresi tarafından kontrol edilir.

2.2. CD Gözü

CD oynatıcının içerisinde CD yüzeyindeki veriyi okuyup anlaşılabilir veri blokları hâline çeviren ve bir DAC'a (Dijital Analog Çevirici) gönderen elektronik devre vardır. CD oynatıcının temel işlevi; lazeri tümseklerin bulunduğu ize odaklamaktır. Lazer ışını polikarbonat tabakadan geçerek alüminyum tabakadan yansır ve opto elektronik aygıta çarparak ışıktaki değişimleri algılar. CD yüzeyindeki tümsekler ışığı tümsek olmayan yüzeylerden daha farklı yansıtırlar. Opto elektronik sensör bu yansıtmadaki değişimleri algılar. Sürücü içerisindeki elektronik devre yansımadaki bu değişimleri yorumlar ve böylece bilgiyi oluşturan "bit"ler okunmuş olur. Kullanılan lazerin dalga boyu CD oynatıcılarda 780 nanometredir.

Bu lazer ve lens (mercek) sistemi, elektronik devreyle birlikte çoğunlukla tek bir kutu içerisindedir ve tek parça hâlinde değiştirilebilir. CD gözünü oluşturan bu temel elemanlar üretici firmalara göre farklılık gösterebilirler. Genel olarak bir CD gözünde, lazer diyot, fotodiyot dizisi, kırılma ızgarası (diffraction grating) ve döndürücü ayna (turning mirror) gibi temel elemanlar bir kutu içerisinde tek parça hâlinde bulunurlar.

- Bir optik mekanizmanın bu temel elemanları

- Lazer diyot: Lazer diyot, 400-700nm dalga boylarındaki görünür ışık sınırlarının hemen dışında kızılötesi ışık sınırları yakınlarında genellikle 780nm dalga boyunda IR (InfraRed, kızılötesi) ışın yayar. Güç çıkışı birkaç miliwattan fazla değildir ama objekif merceği çıkışında bu değer 0.25-1.2 miliwata düşer. Lazer diyot kutusu içerisindeki bir fotodiyot bir geri besleme döngüsünde lazer çıkışının sabit ve kararlı bir değerde olmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Pek çok optik mekanizmada lazer diyot ile foto diyot dizileri tek kutu içerisine yerleştirilmiş olarak bulunur. Lazer diyot 5V gerilimle veya otomatik güç kontrol (APC, Automatic Power Control) devresi tarafından beslenir. Optik mekanizmada bir ışınlı veya üç ışınlı lazer kullanılır.

- Foto diyot dizisi: Veri ve kontrol ışınlarını okumak için kullanılan bir sensördür. Genellikle lazer diyotla birlikte tek kutu içerisinde bulunurlar. Disk yüzeyindeki oyuklara gönderilen lazer ışınları buradan yansıyarak bu foto diyotlara gelirler. Bu sensörlerin algıladığı değerlere göre diskteki bilgi okunmuş olur. 3 ışınlı lazerde 6 parçalı foto diyot dizisi, tek ışınlı lazer mekanizmada ise 1 adet foto diyot bulunur.

- Kırılma ızgarası (Diffraction grating) : 3 ışınlı lazer kullanılan optic mekanizmalarda 2 adet daha düşük güçlü ışın oluşturmada kullanılır. Bu ışınlar, ana ışının her iki yanında oluşturulur ve izleme işleminde geri besleme amacıyla kullanılır. Tek ışınlı lazer kullanılan optik mekanizmalarda yoktur.

- Döndürücü ayna (Turning mirror) : Optik sistemdeki yatay ışınların diske çarpmaları için dikey yönlendirilmesini sağlar. Optik mekanizmada yeterli alan varsa her şey dikey yönlendirilebileceği için döndürücü aynaya gerek yoktur.

Aşağıda Resim 2.9'da bir CD gözünün dış görünüşü, Resim 2.10'da ise CD gözünün alttan görünümü ve bağlantıları görülmektedir.

Resim 2.9: Optik mekanizmanın (CD gözü) üstten görünüşü

Resim 2.10: Optik mekanizmanın (CD gözü) alttan görünüşü

2.3. VCD Oynatıcının Elektronik Yapısı

VCD oynatıcıların çok hassas elektronik kontrol gerektirdiğini söylemiştik. Bu hassas kontrol işlemleri bir mikroişlemci tarafından yönetilir. Aşağıda Şekil 2.1'de tipik bir VCD oynatıcının blok yapısı verilmiştir.

Şekil 2.1: Bir CD oynatıcının tipik blok yapısı

Sinyal devresi, bir ön amfi (preamp), sinyal işleyici entegre, faz kilitlemeli döngü (PLL), bir RAM ve dijital analog çeviriciden (DAC) oluşur. Bazı modellerde, bir entegre dijital analog çevirici hariç pek çok sinyal işleme devresinin görevini yerine getirir. Diğerlerinde ise, preamp, izleme, otomatik odaklama ve sinyal işleme devreleri büyük bir entegrede toplanmıştır.

Fotodedektör diyottan gelen sinyal çok zayıftır ve sinyal işleyici tarafından kullanılabilmesi için yükseltilmelidir. Bu işlemi RF yükselteç devresi yerine getirir. Aşağıda Şekil 2.2'de fotodedektörlerden alınan sinyalin (RF sinyal) izlediği aşamalar gösterilmiştir.

Şekil 2. 2: RF sinyalinin izlediği yol

Otomatik odaklama (AF, Automatic Focus) ve odaklama hatası (FE, Focusing Error) devreleri

Lazerden gelen ışının, bilgiyi doğru olarak okuyabilmesi için, disk yüzeyine odaklanmış olarak kalması gerekir. Eğer disk üzerindeki odaklama kayarsa, odaklama servosu objektif merceğini yukarı veya aşağı kaydırarak odaklamayı düzeltir. Bu sistem altında, eğer lazer diskten yansırsa, prizma tarafından silindirik merceğe oradan da fotodedektöre yönlendirilir. Burada tam bir daire oluşturacak şekilde dörde ayrılır. Şekil 2.3'te doğru odaklama ve odaklama hataları gösterilmiştir. Odaklamadaki sorun odaklama hata devresi tarafından tespit edilir.

Şekil 2.3: Odaklama şekilleri (doğru odaklama tam daire şeklindedir)

- Tracking (izleme) sistemi

Disk okunurken en zor iş lazer ışınını veri izinin ortasında tutmaktır. Bu ortalama işlemi, izleme sisteminin görevidir. İzleme sistemi CD'yi okurken sürekli olarak lazeri dışa doğru hareket ettirmelidir. Sabit dönüş hızında, lazer diskin merkezinden dışa doğru hareket ederken tümsekler lazeri daha hızlı geçerler. Yani, lazer diskin iç kısmındaki tümsekleri dış kısmındaki tümseklere göre daha hızlı geçer. Bu yüzden, lazer dışa doğru hareket ettikçe, mil (spindle) motoru CD'nin dönüş hızını yavaşlatmalıdır. Böylece, tümsekler lazer ışını altında sabit süre kalırlar ve veri diskten sabit bir oranda okunmuş olur. Focus (odaklama) ve tracking (izleme) bobinleri lazer ışınının disk üzerindeki izlere (track) odaklanmasını ve bu izleri takip etmesini sağlarlar. Her iki bobin de servo-kontrol entegresi tarafından kontrol edilirler.

- İzleme hatası devreleri

İzleme hatası devreleri, lazer ışını oyukların merkezinin dışına çıktığında bir hata sinyali üretirler. Bu sinyal, ışının doğru olarak oyuk izini takip ettiğinden emin olmak için kullanılır. İzleme hatası devreleri RF ön yükselteç veya sinyal işlemci entegresi içerisindedirler.

- Sistem kontrol devreleri

Basit bir sistem kontrol devresi bir kod çözücü kontrol entegresi, display ve tuş girişlerinden, daha büyük oynatıcılarda ise 2 adet mikroişlemciden oluşur. Sistem kontrol mikroişlemcisi oynatıcının dahili işlemlerinin kontrolünden sorumludur. LMT, LID ve CHK anahtarları mikroişlemciye disk tepsisi ve lazer mekanizmasının yeri konusunda bilgiler verir. Mikroişlemci aynı zamanda tuşlardan gelen tarama (scan) kodlarını ve ön panele yazılacak bilgilerin kodlarını da gönderir.

Arabirim mikroişlemcisi, oynatıcıyı kontrol yoluna (control bus) bağlar ve CD oynatıcı ile alıcı/yükselteçler (receiver/amplifier) arasındaki 2 yönlü iletişimi sağlar. Sinyal işleme devreleri; izleme servo yükselteç çıkışı, odaklama yükselteç çıkışı ve EFM çıkış sinyallerini kontrol eder.

- Servo devreleri

Bir veya iki entegreli ya da transistorlü bir devre şeklindedir. Servo kontrol devrelerinin bazıları sinyal işleyici işlemci ile bir arada da olabilir. Servo kontrol entegresi genellikle kart üzerindeki en büyük entegredir. Aşağıda Şekil 2.4'te servo devresi blok yapısı verilmiştir. Servo devreleri kızak motoru ile odaklama ve izleme bobinlerini kontrolü işlemlerini yerine getirecek sinyaller üretir.

Şekil 2.4: Servo entegresi kızak motoru ile odaklama v e izleme bobinlerini kontrol eder

- Ses birimi

Tipik bir CD ses birimi, bir D/A çevirici, bir örnekleme/tutma (sample/hold), bir alçak geçiren filtre devresi, ses entegre yükselteçler ve kulaklık devrelerinden oluşur. Dijital sinyal önce D/A çevirici entegreye uygulanır. Sonra da ses sinyaline çevrilir. Stereo sinyal, sol ve sağ kanal sesleri sol ve sağ kanal ses devrelerine ayıran örnekleme ve tutma devrelerine bağlanır. Her bir ses sinyali daha sonra, entegre yükselteçler tarafından eklenen 44.1 kHz sinyalin sesten ayrılması için filtrelenir. Aşağıda Şekil 2.5'te ses devresinin blok yapısı verilmiştir.

Şekil 2.5: Ses devreleri blok diyagramı

- D/A çevirici (DAC)

Dijital Analog Çevirici entegresi dijital sinyalleri ses ve gerilime dönüştürür. Bazı ses devrelerinde, dijital sinyal ile DAC arasında ek filtreleme amacıyla bir dijital filtre devresi olabilir. Çıkıştan alınan stereo ses sinyali yükselteçlerden geçerek ses çıkış birimine gönderilir.

- Uzaktan Kumanda

Uzaktan kumanda alıcı devresi genellikle kontrol istemi içerisinde çalışır. Uzaktan kumanda vericisi IR spektrumunda çalışır. Aşağıda Şekil 2.6'da tipik bir uzaktan kumanda verici devresi görülmektedir.

Şekil 2.6: Tipik bir uzaktan kumanda verici

Uzaktan kumandanın alıcı sensörü CD oynatıcının ön panelindedir. Uzaktan kumanda el vericisinden gönderilen sinyal sensör tarafından okunur. Zayıf olan bu sinyal, sırasıyla bir ön amfiye, kod çözücüye ve sistem kontrol entegresine gönderilir.

2.3.1. Besleme Katı

Besleme katı farklı gerilim değerlerinde AC ve DC çıkış verir. Farklı üreticiler farklı gerilim değerlerinde düşük gerilim güç kaynaklarına sahip olabilirler. Güç kaynağında yarım-tam dalga doğrultma devreleri, zener diyotlu, transistorlü veya entegre gerilim regülatörlü regülasyon devreleri kullanılabilir. Aşağıda Şekil 2.7'de tipik bir güç kaynağı blok yapısı verilmiştir. Resim 2.11'de ise bir güç kaynağı devresinin resmi verilmiştir.

Şekil 2.7: Bir güç kaynağı blok yapısı

Resim 2.11: Bir güç kaynağı blok yapısı

2.3.2. Anakart

VCD oynatıcının anakartı yukarıda sayılan elektronik devrelerin üzerinde bulunduğu karttır. Bazı oynatıcılarda güç kaynağı ayrı bir kart (PCB), diğer birimler ayrı kartta olurken bazı oynatıcılarda ise güç kaynağı ile ses ve görüntü devresi ve çıkışları bir kartta, lojik kontrol birimleri başka bir kartta bulunmaktadır. Aşağıdaki Resim 2.12 ve Resim 2.13'te bir VCD oynatıcının anakartın devreleri görülmektedir. Birinci kartta besleme devresi, ses ve görüntü çıkışları, ikinci kartta ise görüntü işleme ve lojik kontrol entegreleri ve mikrodenetleyici bulunmaktadır.

Resim 2.12: Bir VCD oynatıcının besleme ve giriş çıkış devrelerinin bulunduğu anakart

Resim 2.13: Bir VCD oynatıcı lojik kontrol kartı

2.4. VCD Oynatıcı Giriş Çıkış Bağlantı Noktaları

Aşağıda Resim 2.14'te bir VCD oynatıcının giriş çıkış bağlantı noktaları gösterilmiştir. VCD oynatıcıdan stereo ses (L, sol kanal; R, sağ kanal), composite-video veya RF çıkışı alınabilir. Ayrıca 2 adet joystick girişi yapabilir, ses çıkışını dahili hoparlöre yönlendirebilirsiniz.

Resim 2.14: Bir VCD oynatıcının giriş-çıkış bağlantı noktaları

3. DVD DİSKİN YAPISI

DVD'ler CD'ler ile aynı çapta, aynı kalınlıkta ve benzer maddelerden yapılmış olup benzer üretim aşamalarından geçmektedirler. Bir CD gibi DVD üzerindeki veriler de diskin izindeki (track) küçük oyuk ve tümsekler şeklinde kodlanmıştır. Bir DVD toplam 1.2 mm kalınlığında birkaç plastik katmandan oluşmuştur. Her bir tabaka polikarbonat plastikten oluşturulmuştur. Üretim sırasında bu plastik, çok uzun kesintisiz tekil bir veri izi (track) olarak düzenlenen mikroskobik tümsekler ile damgalanmıştır.

Temiz polikarbonat parçaları oluşturulduktan sonra, tümsekleri kaplayan ince yansıtıcı bir tabaka disk üzerine püskürtülür. İç tabakaların arkasına alüminyum konur, dış tabakalar için ise lazerin dış tabakaların içinden geçip iç tabakalara odaklanmasına imkân veren yarı yansıtıcı altın tabaka kullanılır. Bütün tabakalar oluşturulduktan sonra, her bir tabaka verniklenip sıkıştırılır ve kızılötesi (infrared) ışık altında kurutulur. Tek yüzlü disklerde, etiket okunmayan yüzey üzerine konur. Çift yüzlü disklerde ise etiket ortadaki deliğe yakın okunmayan alanlara basılır.

Değişik DVD tiplerinin kesitleri aşağıda Şekil 3.1'de verilmiştir.

Şekil 3.1: Farklı DVD formatlarının kesit görünüşleri

Şekil 3.2'de görüldüğü gibi DVD'nin her yazılabilir tabakası bir spiral veri izine sahiptir. Tek katmanlı DVD'lerde, iz her zaman diskin iç kısmından dış kısmına doğru daire çizer. İzin merkezden başlaması istenirse DVD'nin 12 cm'den küçük olabilmesine imkân verir.

Şekil 3.2: DVD üzerindeki veri izleri

Aşağıdaki şekilde (Şekil 3.3) veri izinin ne kadar küçük olduğu, izler arasındaki mesafenin ne kadar az olduğu görülmektedir. Her bir veri izi arasındaki mesafe 740 nanometredir. Veri izlerini oluşturan tümseklerin her biri 320 nanometre genişliğinde, en az 400 nanometre uzunluğunda ve 120 nanometre yüksekliğindedir. Aşağıdaki şekilde polikarbonat tabakadan bakınca tümseklerin görüntüsünü temsil etmektedir.

Çift katmanlı DVD'lerde ilginç bir durum vardır. İkinci katmanın veri izi, diskin iç kısmı yerine dış kısmında olabilir. Bu durum cihazın bir tabakadan diğerine geçerken zaman kaybına uğramamasını sağlar. Çünkü lazer bu durumda, ikinci tabakayı okumak istediğinde, diskin en dışındaki izden en içteki ize doğru gitmek için zaman kaybetmeyecektir.

Şekil 3.3: DVD oyuk yerleşimi

DVD'lerde "tümsek" kelimesi yerine çoğunlukla "oyuk" kelimesi kullanılır. Çünkü alüminyum tarafından bakılınca oyuk, lazerin okuduğu taraftan bakılınca ise tümsek şeklindedirler. DVD üzerindeki veri izini oluşturan bu mikroskobik tümseklerin toplam boyları oldukça uzundur.

Eğer tek katmanlı bir DVD'nin veri izindeki bu tümsekleri çıkarıp düz bir çizgi üzerinde yan yana getirebilseydik yaklaşık olarak 12 km uzunluğunda olurdu. Çift yüzlü çift katmanlı bir DVD için bu uzunluk yaklaşık olarak 48 km'dir. DVD'lerin bazı özelikleri:

- DVD'ler çok dayanıklı oldukları için, bir filmi kalitesi hiç bozulmadan defalarca izleyebilirsiniz.

- DVD oynatıcılar görüntü kalitesi aynı kalmak üzere, film üzerindeki herhangi bir sahneyi bulmanıza, ağır çekimde oynatmanıza veya ekranı dondurmanıza olanak verirler.

- DVD diskler CD'lerle kıyaslandığında çok daha fazla bilgi depolayabilirler.

3.1. DVD ile CD'nin Karşılaştırılması

DVD'ler CD'lerden daha fazla kapasiteye sahiptir. Bunun birkaç sebebi vardır:

- Yüksek yoğunluklu veri depolama

- Daha az ek veri kullanımı, daha çok alan

- Çoklu katman kullanımı

Tek yüzlü tek katmanlı bir DVD CD'lerden 7 kat daha fazla veri depo edebilir. Bu farkın büyük bir kısmı DVD'lerin oyuk ve izlerinin boyutlarının küçülmesinden kaynaklanmaktadır. Aşağıda Tablo 3.1'de CD'ler ile DVD'lerin fiziksel yapı olarak kıyaslanmasını göstermektedir.

Özellik	CD	DVD
İzler arası mesafe	1600 nanometre	740 nanometre
Minimum Oyuk Uzunluğu (Tek katmanlı DVD)	830 nanometre	400 nanometre
Minimum Oyuk Uzunluğu (Çift katmanlı DVD)	830 nanometre	440 nanometre

Tablo 3.1: CD ve DVD'lerin karşılaştırılması

Yukarıdaki verilere bakıldığında; DVD'lerde CD'lere göre izler arası mesafe 2.16 kat, oyuk boyutları da 2.08 kat küçüktür. Bu 2 sayıyı çarptığımızda DVD'lerde yaklaşık 4.5 kat daha fazla oyuk (veya tümsek) vardır. Peki geri kalan fark (7 kat olması gerekirken) nereden kaynaklanmaktadır? İşte bu sorunun cevabı:

CD üzerinde hata düzeltme amaçlı çok sayıda ekstra bilgi mevcuttur. Bu bilgi zaten CD üzerinde olan bilginin bir tekrarıdır. CD'lerde kullanılan hata düzeltme yöntemi DVD'lerde kullanılan yöntemle karşılaştırıldığında oldukça eski ve verimsiz bir yöntemdir. DVD'ler hata düzeltme için ekstra bilgi depolamadıkları için CD'lere göre daha fazla alanı veri depolama amacıyla kullanırlar.

DVD'lerin bir diğer üstünlüğü de çoklu katman yapılarıdır. DVD'ler daha fazla veri depolayabilmek için her yüzde 2 olmak üzere 4 katmana kadar sahip olabilirler. Diski okuyan lazer aslında birinci tabakanın içerisinden ikinci tabakayı okur. Aşağıda farklı DVD formlarının kapasiteleri tablo hâlinde verilmiştir.

Format	Kapasite	Yaklaşık Film Süresi
Tek yüz / Tek katman	4.38 GB	2 saat
Tek yüz / Çift katman	7.95 GB	4 saat
Çift yüz / Tek katman	8.75 GB	4.5 saat
Çift yüz / Çift katman	15.9 GB	8 saatten fazla

Tablo 3.2: DVD kapasiteleri Tabloya baktığınızda diske ikinci bir tabaka eklendiğinde kapasitenin 2 kat artmadığı dikkatinizi çekmiştir. Bunun sebebi, disk 2 tabakalı yapıldığında; her 2 tabakadaki oyuklar tek tabakalı diske göre biraz daha uzun olmalıdır. Bu durum, disk çalınırken oluşabilecek hataların önlenmesine yardım eder.

Aşağıda tablo 3.3'te ise VCD, SVCD ve DVD'lerin teknik olarak karşılaştırılması verilmiştir.

Format	VCD	SVCD	DVD
Çözünürlük NTSC Çözünürlük PAL	352x240 352x288	480x480 480x576	720x480 720x576
Video Sıkıştırma	MPEG-1	MPEG-2	MPEG-2
Video Bit Oranı	1150kbps	~2000kbps	~5000kbps
Frame Oranı NTSC Frame Oranı PAL	29.97 25	29.97 25	29.97 25
Ses Sıkıştırma	MP1	MP1	MP1, MP2, AC3, DTS, PCM
Ses Bit Oranı	224kbps	~224kbps	~448kbps
Boyut/dakika	10 MB/dak	10-20 MB/dak	30-70 MB/dak
Uyumluluk	Çok iyi	İyi	İyi
Bilgisayar CPU Kullanımı Düşük	Yüksek	Çok	Yüksek
Kalite	İyi	Çok iyi	Mükemmel
Maksimum kapasite	650Mb-700Mb	650Mb-700Mb	4Gb-17Gb

Tablo 3.3: VCD, SVCD ve DVD'nin karşılaştırılması

3.2. DVD Disk Formatları

Depolama kapasitesinin çok geniş olmasına rağmen, bir filmin toplam uzunluğu sıkıştırılmadan bir DVD'ye sığmaz. Filmi bir DVD'ye sığdırmak için bir video sıkıştırmasına gerek vardır. Hareketli resimleri (video) sıkıştırmak için MPEG (Moving Picture Experts Group) denilen grup tarafından bir standart geliştirilmiştir.

Filmler MPEG-2 formatında kodlandıktan sonra DVD'ye kaydedilir. Bu sıkıştırma formatı yaygın olarak kabul gören uluslararası bir standarttır. DVD oynatıcı'lar dâhilî olarak MPEG-2 kodunu hızlı bir şekilde çözerek bizim izlememizi sağlayan bir MPEG-2 kod çözücüye sahiptirler.

3.2.1. MPEG-2 Formatı

Bir film genellikle saniyede 24 kareden oluşur. Bunun anlamı, ekranda her saniyede 24 resim görüntülenir. Amerikan ve Japon televizyonları saniyede 30 kare gösteren NTSC formatını kullanırlar. Fakat bunu her biri resmin değişen bir satırını oluşturan 60 alanlı bir sırada gerçekleştirir. Diğer ülkeler ise saniyede 50 alan gösteren fakat daha yüksek çözünürlüğe sahip PAL formatını kullanırlar. Resim kare oranları ve çözünürlükteki farklılıklardan dolayı bir MPEG filmin NTSC veya PAL sisteme göre formatlanması gereklidir.

Sıkıştırılmış film dosyasını oluşturan MPEG kodlayıcı her bir kareyi analiz eder ve nasıl kodlayacağına karar verir. Sıkıştırma işleminde gereksiz ve ilgisiz verilerden kurtulmak için sabit resimlerde kullanılan bazı aynı teknolojilerde kullanılır. Aynı zamanda dosyanın boyutunu düşürmek için diğer karelerdeki bilgiyi de kullanır. Her bir kare içerdiği bilgiye bağlı olarak "intraframe", "predicted frame" veya "bidrectional frame" denilen 3 yöntemden biri kullanılarak kodlanır.

3.2.2. DVD Ses Formatı

DVD ses ve DVD video farklı formattadırlar. DVD ses diskleri ve çalıcıları (oynatıcı) şu anda piyasada çok az bulunmaktadırlar. Ayrıca, yüksek kalitedeki DVD ses diskleri için 192KHz/24bit Analog Dijital Çeviriciye (DAC) sahip bir DVD oynatıcı gereklidir. DVD'lerin çoğunluğu 96 KHz/24bit Analog Dijital Çeviriciye (DAC) sahiptirler. DVD ses kayıtları CD'den daha kaliteli ses sunarlar. Aşağıdaki tablo CD ve DVD kayıtlarının örnekleme oranları ile hassasiyetlerini göstermektedir. CD'ler 74 dakikalık müzik depolayabilirler. DVD ses diskleri en yüksek ses kalitesinde (192KHz/24bit) 74 dakikalık müzik depolayabilirler. Örnekleme oranını veya hassasiyeti düşürerek DVD'ler daha fazla müzik depolayabilirler. Bir DVD ses diski; CD'den daha kaliteli 6 kanal 96KHz/24bit 2 saat müzik depolayabilir. Özellikleri daha da azaltarak CD kalitesinde yaklaşık 7 saatlik ses depolayabilirler.

Özellikler	CD Ses	DVD Ses
Örnekleme Oranı	44.1 kHz	192 kHz
Saniyedeki Örnekleme	44,100	192,000
Örnekleme Hassasiyeti	16-bit	24-bit
Mümkün Olan Çıkış Seviyesi Sayısı	65,536	16,777,216

Tablo 3.4: CD ve DVD ses özelliklerinin karşılaştırılması

Bir ses CD'sinde veya DVD'sinde her bir bit; DAC'a (Dijital Analog Çevirici) çıkışın hangi gerilim seviyesinde olduğunu gösteren bir dijital bilgiyi temsil eder. İdeal bir kayıt, işlenmemiş dalga şeklini tamamen izlemesi gerekirken, dijital kayıtlarda değişik frekanslarda sesi örnekleme yapar. Bu yüzden verinin bir kısmı kaybolur.

Şekil 3.4: İşlenmemiş sinyal ile CD ve DVD ses çıkışlarının karşılaştırılması

Yukarıdaki grafik (Şekil 3.4) en yüksek kalitedeki DVD ses ile CD sesin karşılaştırılmasını göstermektedir. Şekilden görüleceği üzere DVD, ses sinyalini daha yakından izler. Fakat yine de orijinal sinyalden epeyce farklıdır.

Pek çok DVD'de kullanılan "Dolby Digital" sesi hissedebilmek için 5 hoparlörlü, 1 subwoofer ile ya "Dolby Digital ready" veya dahili Dolby Digital kod çözücülü bir alıcıya sahip bir "Ev Sinema Sistemi" gereklidir.

Kullanılacak ses sistemine göre "DTS" veya "Dolby Digital" kod çözücülü DVD oynatıcılar tercih edilmelidir

4. DVD OYNATICININ YAPISI

Genel olarak bir DVD oynatıcı üç temel kısımdan oluşur. Bunlar; diski döndüren bir sürücü, disk üzerindeki bilgiyi okuyan bir lazer ve DVD oynatıcının bütün fonksiyonlarını (görüntüleme, kontrol ve zamanlama, ses ve görüntü cihazlarına haricî noktalarına bağlantı vb.) kontrol eden bir elektronik devredir.

DVD oynatıcı; MPEG-2 formatında kodlanmış filmlerin kodunu çözen ve standart video sinyaline (Kompozit Video, S-Video, Komponent Video) çeviren bir görüntü/ses (video/audio) alt sistemdir.

Bir DVD oynatıcıların genel olarak özellikleri şunlardır:

- Dolby Digital Kod Çözücü: Bu özellik DVD oynatıcının "Dolby Digital" bilgisini çözmesine ve 6 ayrı analog kanala dönüştürmesine imkân verir. Eğer bir Dolby Digital alıcınız ( ki bütün ses bilgisini taşıyan dijital girişe sahiptirler) varsa bu özellik gerekli değildir.

- DTS Kod Çözücü: Bu özellik DVD oynatıcının "DTS" bilgisini çözmesine ve 6 ayrı analog kanala dönüştürmesine imkân verir. Yine, eğer bir DTS kod çözücülü bir alıcınız varsa bu özellik gerekli değildir.

- DTS Uyumlu: Bütün DVD oynatıcılar DTS uyumludur. Dijital ses bilgisini kodunu çözecek olan alıcıya aktarırlar.

- Simulated Surround Ses: Eğer DVD oynatıcını sadece 2 hoparlörü olan bir stereo sisteme veya bir TV'ye bağlayacaksanız, "Simulated Surround" işlemli bir DVD oynatıcı, başka hoparlör kullanmadan "surround sound" sesi hissini uyandıracaktır.

- Disk Kapasitesi: Bazı DVD oynatıcılar 300,500 hatta 700 disk alabilirler. Pek çok DVD oynatıcı aynı zamanda ses CD'lerini de çalabileceği için, yüksek disk kapasiteli DVD oynatıcılar bütün CD koleksiyonunuzu makine üzerinde depolayabilirler.

- 96 kHz/24-bit DAC: Bu değer, ses bilgisini analog sinyale dönüştüren Dijital Analog Çeviricinin (DAC) hızını ve hassasiyetini belirler. Pek çok film müziği bu formatta kodlanmıştır, dolayısıyla bu özellik gerçekten gerekli bir özelliktir ve pek çok DVD oynatıcı en azından 96kHz/24-bit DAC'a sahiptirler.

- 192 kHz/24-bit DAC: Bu özellik sadece 192 KHz ve 24 bit hızında kaydedilen ses bilgisi içeren DVD'ler için yeni gelen bir formattır. Sadece en son DVD ses çalıcıları bu diskleri çalmak için gerekli olan 192kHz/24-bit DAC'a sahiptirler.

- Uzaktan kumanda (Remote-control) tipleri

DVD oynatıcılar 3 farklı uzaktan kumandaya sahiptirler.

- Dedicated remote: Sadece DVD oynatıcı çalıştırırlar.

- Multibrand remote: Diğer bileşenleri de kontrol edebilirler. (yaygın markalardaki TV, VCR gibi)

- Learning remote: Diğer uzaktan kumandalardaki sinyalleri öğrenip bunları bir butona atayabilirler. (Eğer yaygın olmayan markalarda cihazlarınız varsa bu özellik yararlı olacaktır.)

DVD oynatıcılar değişik formattaki diskleri oynatabilirler. DVD oynatıcıların desteklediği formatlar şunlardır:

- DVD filmler : Bütün oynatıcı'lar DVD filmleri oynatabilir.

- Müzik CD'leri : Çoğu oynatıcı'lar müzik CD'lerini ve MP3'leri oynatabilir.

- Video CD'leri : Çoğu oynatıcı'lar Video CD'lerini ve resim CD'lerini (Picture CD) oynatabilir.

- CD-R diskler : Bazı oynatıcı'lar bilgisayarda oluşturulan CD'leri oynatabilir.

- Ses DVD'leri : Birkaç oynatıcı bu yüksek kaliteli ses formatını oynatabilir.

DVD oynatıcı yapı olarak CD oynatıcıya çok benzemektedir. Disk üzerindeki tümsekleri okumak üzere diskin yüzeyine lazer ışınları gönderen bir lazer birimine sahiptir. DVD oynatıcı, MPEG-2 formatında kodlanmış filmin kodunu çözerek standart Bileşik Resim Sinyaline (Composite Video Signal) dönüştürür. Ayrıca ses sinyallerinin kodunu da çözer ve yükseltilerek hoparlörlere gönderildiği Dolby Kod çözücü birime gönderir.

DVD oynatıcının görevinin DVD disk üzerine tümsekler şeklinde depolanmış olan verileri bulup okumak olduğunu söylemiştik. Bu tümseklerin ne kadar küçük olduklarını düşündüğümüzde, DVD oynatıcının fevkalade hassaslıkta bir aygıt olması gerektiği ortaya çıkmaktadır. DVD oynatıcı 3 ana birimden oluşmaktadır. Bunlar sürücü motoru, lazer ve izleme sistemi ve anakarttır. Aşağıdaki resimde (Resim 4.1) üst kapağı açılmış bir DVD oynatıcının fotoğrafı verilmiştir. Bu birimler hakkında ayrıntılı bilgiler aşağıda verilecektir.

Resim 4.1: DVD oynatıcının yapısı

Önceki öğrenme faaliyetinde DVD disklerin yapısından bahsetmiştik. Bu kadar küçük boyutlardaki tümsekleri okuyabilmek için tabii ki çok hassas bir disk okuma mekanizması gereklidir. Şimdi bu okuma mekanizmaları hakkında biraz daha ayrıntılı bilgi verelim.

4.1. Mekanik Yapısı

4.1.1. Motorlar

VCD oynatıcılarda kullanılan motorlar ile DVD oynatıcıda kullanılan motorlar gerek yapı olarak gerekse de işlev olarak hemen hemen aynıdırlar.

Sürücü motorunun temel fonksiyonu DVD oynatıcı içerisindeki diski döndürmektir. Bu motor okunacak olan ize (track) bağlı olarak, 200 ile 500 devir/dakika hızlarında dönebilecek şekilde, çok hassas olarak kontrol edilebilen bir motordur.

Kızak (sled) motoru; optik mekanizmayı, bir dişli mekanizma yardımıyla diskin iç kısmından dış kısmına doğru, merceği sürekli olarak optik eksenin merkezi ile aynı çizgide tutarak, doğrusal yönde hareket ettirir.

Tepsi (tray) veya yükleme (loading) motoru; aç/kapat (open/close) butonuna basıldığında disk tepsisini dışarı çıkarma veya içeri alma (yükleme) işlemini gerçekleştirir.

4.1.2. Lazer ve Lens (Mercek) Sistemi

Optik mekanizmanın temel görevi, lazeri tümseklerin oluşturduğu ize odaklamaktır. Lazer; ya en yakındaki tabakanın arkasındaki yarı-geçirgen yansıtıcı maddenin üzerine veya çift katmanlı disklerde, bu tabakanın içerisinden geçerek içteki tabakanın arkasındaki yansıtıcı maddeye odaklanır. Lazer ışını, polikarbonat tabakadan geçer, arkasındaki yansıtıcı tabakadan geri yansır ve ışıktaki değişimi algılayan bir opto-elektronik aygıta gelir. Tümsekler, ışığı disk üzerindeki düz alanlardan daha farklı olarak yansıtırlar ve optoelektronik sensörler yansımadaki bu değişimi algılarlar. Sürücüdeki elektronik devreler yansımadaki bu değişimi, veri bitlerini oluşturmak üzere yorumlarlar.

Lazer ve mercek sisteminin görevi tümseklere odaklanmak ve tümsekler şeklinde kaydedilmiş olan bilgiyi okumaktır. DVD oynatıcıdaki lazerin dalga boyu, CD'lerdeki oyuklardan daha küçük olan DVD oyuklarına odaklanabilmek için daha küçüktür. DVD oynatıcıdaki lazerin dalgaboyu 640 nanometredir.

4.1.3. Tracking (İzleme) Sistemi

DVD'yi okuma işleminin en zor kısmı lazeri veri izine odaklanmış olarak tutmaktır. Bu odaklı olarak tutma işlemi "izleme sistemi"nin görevidir. DVD çalışırken, izleme sistemi sürekli olarak lazeri dışa doğru hareket ettirmek zorundadır. Sabit dönüş hızında, lazer diskin merkezinden dışa doğru hareket ederken tümsekler lazeri daha hızlı geçerler. Yani, lazer diskin iç kısmındaki tümsekleri dış kısmındaki tümseklere göre daha hızlı geçer. Bu yüzden, lazer dışa doğru hareket ettikçe, mil (spindle) motoru DVD'nin dönüş hızını yavaşlatmalıdır. Böylece, tümsekler lazer ışını altında sabit süre kalırlar ve veri diskten sabit bir oranda okunmuş olur.

İzleme mekanizması, lazer biriminin spiral izi (track) takip edebilmesi için hareket ettiren kısımdır. İzleme sistemi, lazeri mikron mertebesinde hareket ettirebilecek hassasiyette olmak zorundadır.

DVD oynatıcının içerisinde, okunan bilginin anlaşılabilir veri blokları hâline dönüştürülmesini sağlayan ve bu veriyi, ses veya video bilgisi durumunda DAC'a (Dijital Analog Çevirici) gönderen, dijital video veya bilgi durumunda da doğrudan diğer bir bileşene gönderen bir bilgisayar teknolojisi mevcuttur.

4.2. Elektronik Yapısı

Bir DVD oynatıcının elektronik yapısının blok şeması aşağıda Şekil 4.3'te verilmiştir. DVD oynatıcıların yapısında aşağıdaki elektronik birimler bulunur.

- Analog kullanıcı arabirimi / DVD sürücü (Front End/DVD Drive): Bu birim DSP (Digital Signal Processing, Sayısal İşaret İşleme) ve mikrodenetleyici yardımıyla okuma ve servo işlemlerini yürütür.

- MPEG-2/AC-3 decoder: Bu birim DSP kullanarak MPEG-2 video ve AC-3 ses kod çözme işlemlerini yerine getirir.

- CPU: DVD oynatıcının işletim sistemi yazılımını ve kullanıcı arabirim işlemlerini kontrol eder.

- Memory (hafıza): İşletim kodlarını ve veri/parametreleri saklar.

- Görüntü arabirimi (video ınterface): Değişik formatlarda görüntü çıkışı sağlar: NTSC/PAL, S video, ve YPrPb komponent video. Çıkış katları, video sinyalini yükseltmek için yüksek performanslı opamplar gerektirir.

- Ses arabirimi (audio ınterface): Sesin MPEG/AC3 gereksinimlerindeki yüksek kaliteyi sağlayabilmesi için ses çevirici tarafından sayısallaştırılmasına ve DSP (Sayısal İşaret İşleme) tarafından işlenmesine imkân tanır.

- Kullanıcı arabirimi (user ınterface): Kullanıcının tuş takımı veya uzaktan kumanda yardımıyla DVD oynatıcın'ı kontrol edebilmesini sağlar.

- Güç dönüşümü (power conversion): Girişteki AC gerilimi çeşitli fonksiyon blokları tarafından kullanılabilecek gerilime çevirir.

Kullanılan marka ve modele bağlı olarak bu birimlerden bir veya birkaç tanesi tek bir entegre içerisinde olabilirler.

4.2.1. Besleme Katı

Besleme katı farklı gerilim değerlerinde AC ve DC çıkış verir. Farklı üreticiler farklı gerilim değerlerinde düşük gerilimli güç kaynaklarına sahip olabilirler. Güç kaynağında yarım-tam dalga doğrultma devreleri, zener diyotlu, transistörlü veya entegre gerilim regülatörlü regülasyon devreleri kullanılabilir.

Şekil 4.1: Güç kaynağı blok yapısı

Şekil 4.1'de bir DVD oynatıcının AC/DC izoleli güç kaynağı devresi örnek olarak verilmiştir. Bu devre AC 85V-265V aralığında giriş gerilimine sahiptir. Bu devrenin çıkışı genellikle DC 12V-20V aralığındadır. Bu değer daha sonra DC/DC dönüştürücü devrede oynatıcı içersindeki değişik birimlerin ihtiyaç duyduğu gerilim değerlerine çevrilir. Şekil 4.2'deki blok yapıda bu güç kaynağı blok yapısı gösterilmiştir.

Şekil 4.2: Güç kaynağı blok yapısı

4.2.2. Anakart

DVD oynatıcının anakartında Şekil 4.3'te blok yapıda gösterilen birimler yer almaktadır. Bu birimler; dijital analog çevirici (DAC), işlemci (CPU ve/veya DSP), bellek, görüntü ve ses kod çözücü, DVD yükselteç, tuş takımı, LCD ekran olarak sayılabilir. Yine yukarıda bahsedildiği gibi, oynatıcının marka ve modeline bağlı olarak bu birimlerden bir kısmı tek bir entegre içerisinde toplanmıştır. Bu entegre/entegreler haricinde ana kart üzerinde giriş çıkış bağlantı noktaları ve besleme devresi (güç kaynağı) vardır.

Şekil 4.3: Bir DVD oynatıcının blok yapısı

4.3. DVD Oynatıcı Giriş Çıkış Bağlantı Noktaları

Bir DVD oynatıcı üretim yılı, marka ve modeline göre değişik giriş çıkış birimlerine sahip olabilir. Teknolojik gelişimlere paralel olarak oynatıcıların desteklediği formatlar, sahip olduğu giriş çıkış birimleri değişmektedir. Aşağıda Şekil 4.4'teki bir DVD oynatıcı Svideo, komponent video, RCA kompozit video, TV scart çıkışı, 5.1 kanal analog çıkış, koaksiyel dijital çıkış, optik dijital ses çıkışı, 5.1 kanal analog amplifikatör çıkışı gibi çıkışlara sahiptir. Kullanıcı mevcut imkânlarına göre uygun çıkışlardan yararlanabilir.

Şekil 4.4: Bir DVD oynatıcı giriş çıkış bağlantı noktaları

Genel olarak DVD oynatıcıların sahip oldukları çıkış bağlantı noktaları, görüntü (video) çıkış noktaları ve ses (audio) bağlantı noktaları şeklinde aşağıda ayrı ayrı açıklanmıştır.

4.3.1. Görüntü (Video) Çıkışları

Aşağıda Şekil 4.1'de, bir DVD oynatıcının görüntü çıkış bağlantı noktaları gösterilmiştir. Resimde soldan sağa doğru sırasıyla 2 adet "composite video" çıkışı, 2 adet "S-video" çıkışı ve 1 tane de "component video" çıkış bağlantı noktası görülmektedir. Bunları kısaca açıklayacak olursak;

Resim 4.1: DVD oynatıcın video(görüntü) çıkış noktaları

- Component video çıkışları

- Bu çıkışlar televizyonlar için en yüksek kalitede görüntü sinyali sunarlar. Fakat günümüzde pek yaygın değildirler ve sadece son model televizyonlar bu çıkışları desteklemektedirler. Component Video çıkışında 3 ayrı konnektör vardır.

- S video çıkışları

- Bu tip bağlantıya sahip televizyonlar mevcuttur. S video çok güzel bir resim kalitesi sunar ve her DVD oynatıcı en az bir tane bu çıkışlara sahiptir. Yukarıdaki DVD oynatıcıda 2 adet bu çıkışlardan vardır.

- Composite video çıkışları

- Bu çıkışlar en yaygın olan çıkışlardır ve yeterli resim kalitesi sunarlar. Genellikle sarı bir plastik bağlantı noktası şeklindedirler. Yukarıdaki DVD oynatıcıda 2 adet bu çıkışlardan vardır.

4.3.2. Ses (Audio) Çıkışları

Aşağıda Şekil 4.2'de, bir DVD oynatıcının ses çıkış bağlantı noktaları gösterilmiştir. Resimde soldan sağa doğru sırasıyla 5.1 kanal ses çıkışı, stereo ses çıkışı ve dijital ses çıkışı bağlantı noktaları gösterilmiştir. Şimdi bunları biraz daha teferruatlı olarak inceleyelim.

Resim 4.2: DVD oynatıcı Ses Çıkışları

- Dijital ses çıkışları

Koaksiyel (coaxial) ve optik (optic) olmak üzere iki farklı dijital ses çıkışı mevcuttur. Bu çıkışlar en yüksek kalitede ses çıkışına sahiptirler. Bu çıkışlar, dijital ses bilgisini kodlarının çözülmesi için alıcıya (receiver) gönderirler. Eğer bir "Dolby Digital Receiver"a sahipseniz bu çıkışlardan birini kullanabilirsiniz.

- 5.1 kanal çıkışlar

5.1 kanal 6 adet analog çıkışa sahiptir. Bunların her biri Dolby Digital kanala ait sol ön, orta ön, sağ ön, sol arka, sağ arka ve subwoofer hoparlör (sırasıyla; left front, center front, right front, left rear, right rear and subwoofer) çıkışlarıdır. DVD oynatıcı Dolby Digital sinyalin kodunu çözer ve analog çıkış amacıyla kendi öz DAC'ını (Dijital Analog Çevirici) kullanır. Bu çıkışlar, DVD oynatıcı bir "Dolby Digital ready" alıcıya bağlandığında gerekli olacaktır.

5.1 kanal çıkışa sahip DVD oynatıcılar her zaman "Dolby Digital" kod çözücüye sahiptir ve DTS kod çözücüye sahip olur veya olmazlar. Eğer bir "Dolby Digital ready" alıcı var ve DTS ses istiyorsanız, dahili DTS kod çözücülü bir DVD oynatıcı gereklidir.

- Stereo çıkışlar

Bu çıkışlar sadece stereo müzik sinyali taşırlar. Bu çıkışlar sadece DVD oynatıcınınızın 2 hoparlörü olan bir televizyona bağladığınızda gerekli olurlar.

5. VCD-DVD OYNATICI ARIZALARI

VCD oynatıcı ile DVD oynatıcılar yapı olarak birbirine çok benzemektedirler. Çalışma prensipleri, elektronik ve mekanik yapıları da hemen hemen birbirinin aynısıdır. Dolayısıyla karşılaşılan arızlar da bu arızaların giderilmesi de birbirine çok benzemektedir. Bu bölümde VCD oynatıcı ile DVD oynatıcı arızaları birlikte anlatılacaktır. Burada anlatılacak arızalar ve arıza giderme metodları genel olarak anlatılacak, detaya inilmeyecektir. Her ne kadar VCD-DVD oynatıcılar birbirine benzeseler de, markalar arasında bile yapısal farklılıklar olabilmektedir. Dolayısıyla arıza tespiti ve onarımı yapılırken o marka ve modele ait servis kitapçığının elimizin altında bulunması gereklidir.

Disk oynatıcı'larda karşılaşılan arızalarda, önce basitçe arızanın bulunduğu birim tespit edilir. Bazı arızaların tespitinde (ses ve güç) belki şema gerekmeyebilir ama RF sinyal takibi için, odaklama ve servo devrelerindeki arızalar için mutlaka servis kitapçığı ve devre şeması gereklidir.

CD oynatıcılarda oluşan pek çok yaygın problem bir multimetre ile en az 5MHz bant genişliğinde bir osilaskop haricinde karmaşık aletler veya servis el kitabı gerektirmeden tamir edilebilir.

5.1. Arızanın Teşhis Edilmesi

Aşağıdaki bölümlerde CD oynatıcı ve DVD oynatıcılarda yaygın olarak karşılaşılan arıza çeşitleri ve bu arızaların muhtemel sebepleri konusunda bilgiler verilmiştir. Bu arızalar elektronik ve mekanik arızalar olarak sınıflandırılarak verilmiştir. Şüphesiz burada verilen arızalar karşılaşılabilecek bütün arızaları içermemekte ancak muhtemel arızalar ve muhtemel sebepleri verilmiştir. Bu bilgilerden yararlanarak karşılaşılan diğer arızalar da giderilebilir.

5.1.1. Elektronik Arızalar

5.1.1.1. Optik Birim ve Rf Yükselteç Devre Arızaları

TE, FE, DEF ve ayna devreleri RF yükselteçten tamamlanmazsa, servo kontrol entegresi bütün işlemi durdurabilir. Eğer CD oynatıcı çalışıp hemen kapanıyorsa, RF yükselteçte EFM ve RF dalgalarının bulunduğundan emin olunmalıdır. İzleme ve odaklama bobinlerinin şase kapanmadan arama işlemine başladığından emin olunmalıdır. Bu sinyallerin yanı sıra, servo kontrol entegresi, besleme devresinden uygun gerilim almazsa çalışamaz. Güç transformatöründeki yüksek sesli hırıltı, köprü devresindeki kısa devre veya sızıntılı silikon diyotlardan kaynaklanabilir.

Optik birim ve RF yükselteç katlarından kaynaklanan arızaların tespitinde servis kitapçığından yararlanarak gerilim kontrolü yapma ve osilaskop ile RF ve EFM dalgalarını kontrol etmek gerekecektir. Aşağıda Şekil 5.1'de bir VCD oynatıcının optik birimi ve RF yükselteç devrelerindeki tipik gerilim değerleri verilmiştir.

Şekil 5.1: Bir VCD oynatıcının optik birimi ve Rf yükselteç devrelerindeki tipik gerilimler

- Problem: CD tepsisi açmıyor veya kapamıyor.

Muhtemel sebepler:

- Motora bağlı kayış aşınmış, gerilmiş, yağlı veya gevşek.
- Mekanizma kirli veya yapışmış.
- Dişli sıyırmış veya mekanik aksamda hasar var.
- Motor arızalı veya motor bağlantılarında hata var.
- Açma kapama butonu (eject butonu) arızalı.
- Güç kaynağından yanlış veya eksik gerilim geliyor.
- Mikrodenetleyici veya diğer lojik birimler arızalı.
- Satıcı tarafından hırsız kilidi active edilmiş.

- Problem: CD tepsisi kesintili çalışıyor.

Muhtemel sebepler:

- Algı anahtar kontakları kirli veya bağlantı hatalı.
- Motora bağlı kayış aşınmış, gerilmiş, yağlı veya gevşek.
- Mekanizma kirli veya yapışmış.
- Motor arızalı veya motor bağlantılarında hata var.
- Dişli sıyırmış veya mekanik aksamda hasar var.
- Güç kaynağından yanlış veya eksik gerilim geliyor.
- Mikrodenetleyici veya diğer lojik birimler arızalı.

- Problem: CD tepsisi tamamen açık veya kapalı kalıyor.

Muhtemel sebepler:

- Motora bağlı kayış aşınmış, gerilmiş, yağlı veya gevşek.
- Mekanizma kirli veya yapışmış.
- CD tepsisini yabancı bir cisim tıkıyor.
- Dişli sıyırmış veya mekanik aksamda hasar var.
- Dişli zamanlaması karışmış.

- Problem: CD oynatıcı CD'leri bozuyor.

Muhtemel sebepler:

- Kırılmış, bükülmüş veya eksik bir parka var.
- Dişli zamanlaması karışmış.
- Diğer mekanik bir arıza var.
- Mercek CD'ye temas ediyor.

- Problem: Kesintili veya kararsız çalışma var.

Muhtemel sebepler:

- Kirli, çizilmiş veya arızalı disk var.
- Mercek kirlenmiş.
- Yükleme işlemi (mekanik olarak) doğru olarak tamamlanmadı.
- Optik mekanizmada hatalı veya eksik bağlantı var.
- Optik mekanizmaya giden şerit kabloda kırıklar var.
- Sınır anahtarları veya CD tepsisi kirlenmiş.
- Güç kaynağı veya lojik problemler var.
- Haricî sinyal karışımı var.
- Optik mekanizmanın içinde bir hasar var.

- Problem: Soğukta kararsız veya zayıf çalışma durumu var.

Muhtemel sebepler:

- Yapışmış yağ veya kir hareketi engelliyor.
- Sıcaklık değişiminden kaynaklanan optik elemanlarda yoğunlaşma vardır.
- Sıcaklıktan kaynaklanan kirli kontaklar veya kötü bağlantı vardır.

- Problem: Disk yanlış yönde veya normalden hızlı dönüyor ve hiç tanınmıyor.

Muhtemel sebepler:

- Disk ters yerleştirilmiş.
- Disk kirli, çizilmiş veya arızalı.
- Kirli veya bozulmuş mercek.
- Optik mekanizmaya gelen şerit kablo yanlış bağlanmış veya hasar var.
- Optik mekanizmada bozuk eleman.
- Mikrodenetleyici veya kontrol biriminde problem var.
- Mil (spindle) motorunda aşınmış yatak veya motor arızalı.

- Problem: Arama işlemi çok uzun sürüyor veya tamamlanamıyor.

Muhtemel sebepler:

- Disk kirli, çizilmiş veya arızalı.
- Taşıma kilidi açık kalmış.
- Kirli veya hasarlı mercek, süspansiyon vb.
- Kızak hareketinde mekanik problem var.
- Kızak motoru veya sürücü entegre arızalı.
- Kontrol birimi arızalı.
- Optik mekanizmaya gelen kabloda problem var.

- Problem: Playback (geri oynatım) işlemi sıkışıyor.

Muhtemel sebepler:

- Disk kirli, çizilmiş veya arızalı.
- Kirli veya hasarlı mercek, süspansiyon vb.
- Kızak (sled) mekanizmasında hasar, yapışmış yağ veya kir var.
- Taşıma kilidi açık
- Servo ayar gerektiriyor.

- Problem: Ara sıra uzun mesafe atlama veya tekrar işlemi yapıyor.

Muhtemel sebepler:

- Disk kirli, çizilmiş veya arızalı.
- Kirli veya hasarlı mercek, süspansiyon vb.
- Kızak (sled) mekanizmasında hasar, yapışmış yağ veya kir var.
- Taşıma kilidi açık
- Servo ayar gerektiriyor.

- Problem: Oynatıcı birçok diskte yaklaşık aynı zamanda sıkışıyor.

Muhtemel sebepler:

- Kızak (sled) mekanizmasında hasar, yapışmış yağ veya kir var.
- Uzatılmış filmlerde (74 dakikadan uzun) kızak (sled) mekanik olarak dur (stop) noktasına ulaşıyor.
- Taşıma kilidi açık
- Servo ayar gerektiriyor
- Mil (spindle) motoru arızalı

- Problem: Diskin dönüşünde tekrarlayan gürültüler oluyor.

Muhtemel sebepler:

- Disk kirli, çizilmiş veya arızalı.
- Kirli veya hasarlı mercek, süspansiyon vb.
- Mil gevşek veya mil tablosunda yabancı madde var.
- Disk sıkıca kenetlenmemiş.
- Mil (spindle) eğilmiş.
- Aşınmış yataktan dolayı aşırı mil tükenmesi.
- Servo ayar gerektiriyor
- Optik mekanizma içerisinde zayıf lazer veya diğer eleman var.

- Problem: Ses kesiliyor (mute), gürültü ve Distorsiyon var.

Muhtemel sebepler:

- RCA jaklarında kirli kontak var.
- RCA jaklarında kötü bağlantı var.
- Sessiz (mute) role kontakları kirli veya arızalı.
- Analog devrede arızalı elemanlar var.
- Arızalı güç kaynağı (ses devreleri için)

5.2. Arızanın Giderilmesi

5.2.1. Elektronik Arızaların Giderilmesi

5.2.1.1. Besleme Arızalarını Giderme

Besleme arızalarında; filtre kondansatörlerine, doğrultma diyotlarına, transformatöre, elektrolitik kondansatörlere sağlamlık kontrolü yapılır. AVO metre ile olması gereken düşük gerilim değerleri kontrol edilir. Arızalı olan elemanlar değiştirilir. Yine AVO metre ile motorların sağlamlık kontrolleri yapılır.

Aşağıdaki tabloda oynatıcının besleme devresinde (güç kaynağı) oluşabilecek muhtemel arızalar ve bu arızaları gidermede yapılacak işlemler tablo hâlinde verilmiştir. Tablodaki bilgiler doğrultusunda gerekli kontroller yapılıp arızalı elemanlar değiştirilmelidir.

Güç Kaynağı (Besleme Devresi) Sorun Giderme Tablosu
Belirti	Kontrol Edilecekler
Ölü şase	Şasede var ise sigortayı kontrol ediniz. Ana filtre kondansatöründeki DC gerilimi kontrol ediniz. Köprü diyot devresini kontrol ediniz. Transistör veya entegre regülatörü kontrol ediniz. Transformatörün primer sargısını kontrol ediniz. Diğer devrelere aşırı yük kontrolü yapınız.
Işıklar yanıyor, hiçbir hareket yok	Ana filtre kondansatöründeki gerilimi kontrol ediniz. Çalışmayan birimi izole ediniz. Transistör veya entegre regülatörü kontrol ediniz. Dışarıdaki devrelere aşırı yük kontrolü yapınız.
Kesintili şase	Çeşitli gerilim kaynaklarını gözleyiniz. Hasarlı transistör veya entegre regülatörden şüpheleniniz. Güç transformatöründeki AC çıkış gerilimlerini kontrol ediniz
Seste vınlama var	Filtre kondansatörünü diğeri ile yer değiştiriniz. Sızıntılı transistör veya entegre regülatör kontolü yapınız. Sızıntılı zener diyotları kontrol ediniz.
Yüksek sesli inleme var ama hiçbir şey yok	Transformatörde aşırı yükten şüpheleniniz. Silikon diyotlara kısa devre veya sızıntı kontrolü yapınız. Filtre kondansatörlere kısa devre veya sızıntı kontrolü yapınız. Transformatör ısınmış ise sekonder uçlarını çıkarınız. Transformatörün sekonder gerilimlerini kontrol ediniz.

Tablo 5.1: Besleme devresi sorun giderme tablosu

5.2.1.2. Servo Devrelerinde Arızaları Giderme

Aşağıdaki tablo 5.2'de oynatıcının servo devrelerinde oluşabilecek muhtemel arızalar ve bu arızaları gidermede yapılacak işlemler tablo hâlinde verilmiştir.

Servo Devrelerinde Sorun Giderme Tablosu
Belirti	Kontrol Edilecekler
CD oynatıcın kendi kendine kapanıyor	RF yükselteç çıkışındaki RF dalga şeklini kontrol ediniz. Eğer EFM sinyali yoksa, RF yükselteç ve optik birimi ile RF yükselteç besleme gerilimini kontrol ediniz. Lazer diyodu lazer güç metre ile kontrol ediniz. Ölçümler için kilitleme anahtarlarını kısa devre ediniz.
Odaklama yok	İlk açılışta odaklama ve izleme bobinlerinin hareket edip etmediğini gözlemleyiniz. Servo entegresindeki FE girişini kontrol ediniz. Eğer FEO çıkışı yoksa servo entegresini veya entegrenin besleme gerilimini kontrol ediniz. Servo entegresi ile odaklama bobini arasında değişik noktalarda ölçüm yapınız. Odaklama bobininin sağlamlık kontrolünü yapınız.
İzleme yok	Servo entegresi girişindeki TE sinyalini kontrol ediniz. Servo entegresi çıkışndaki TEO sinyalini kontrol ediniz. Eğer TEO çıkışı yoksa servo entegresini veya entegrenin besleme gerilimini kontrol ediniz. İlk açılışta izleme bobinlerinin hareket edip etmediğini gözlemleyiniz. İzleme bobini uçlarındaki TE dalga şeklini kontrol ediniz. Sürücü entegre veya transistörlerden şüpheleniniz. İzleme bobininin sağlamlık kontrolünü yapınız.
Disk motorunda (mil, spindle motoru) hareket yok	Servo entegresindeki disk motor çıkışını kontrol ediniz. Motor uçlarındaki gerilimi kontrol ediniz. Motor sargılarının sağlamlık kontrolünü yapınız. Sürücü transistör veya entegrelerin besleme gerilimlerini kontrol et. Devredeki transistörleri kontrol ediniz..
Kızak hareketi yok	Servo entegresindeki kızak motor gerilimini kontrol ediniz. Transitör veya entegre sürücüyü kontrol ediniz. Sürücü entegredeki besleme gerilimini kontrol ediniz. Servo entegreden motor bobinlerine kadar test noktalarındaki gerilimleri kontrol ediniz. Motor uçlarındaki gerilimleri kontrol ediniz. Motor sargılarının sağlamlık kontrolünü yapınız.

Tablo 5.2: Servo devreleri sorun giderme tablosu

5.2.1.3. Motor Arızalarını Giderme

Aşağıda Tablo 5.3'te motorlarda oluşabilecek muhtemel arızalar ve bu arızaları gidermede yapılacak işlemler tablo hâlinde verilmiştir.

MOTORLARDA SORUN GİDERME TABLOSU
BELİRTİ		KONTROL EDİLECEKLER
Yükleme motoru	Ölü	Motor sürücü kayışını kontrol ediniz. Motor sağlamlık kontrolü ve çalışma sırasında motor uçlarında gerilim kontrolü yapınız. Motor sürücü devredeki entegre ve/veya transistörleri kontrol ediniz.
	Kararsız çalışma	Motor kayışına ve bu alanda yabancı maddelere bakın. Motor kayışında yağ olabilir. Motor uçlarına uygulanan gerilimi kontrol ediniz. Kararsız motor veya sürücü devre ihtimali.
	Kesintili çalışma	Motor bağlantı noktaları zayıflamış olabilir. Motor soketlerini kontrol ediniz. Motor veya motor sürücü entegre arızalı olabilir.
Kızak motoru	Ölü	Motor sağlamlık kontrolü yapınız, motor uçlarındaki ve motor sürücü entegredeki gerilimi kontrol ediniz. Sürücü entegre çıkışındaki gerilimi kontrol ediniz.
	Kesintili çalışma	Motor gerilimini gözlemleyiniz, motor soketlerini kontrol ediniz. Kararsız motor şüphesi var. Kızaklarda yapışma veya kurumuş yer var.
Disk motoru	Ölü	Motor sağlamlık kontrolü yapın, motor uçlarındaki ve motor sürücü entegredeki besleme gerilimini kontrol ediniz. Servo kontrol entegresindeki sinyali kontrol ediniz.
	Çalışıyor ve kapanıyor	RF yükselteçteki 0 dalga şekillerini kontrol ediniz. Eğer RF yükselteçte RF ve EFM dalga var ise arızalı motor devresi vardır.

Tablo 5.3: Motorlarda sorun giderme tablosu

5.2.1.4. Ses Devrelerinde Arıza Giderme

Tamamen çalışmama (ölü), zayıf, kesintili veya kararsız çalışma belirtileri 1 veya 2 kanalda oluşur. Elemanların sağlamlık kontrolü, sinyal takibi ve eleman karşılaştırma testleri ile arızalı ses bölümü tespit edilir. Bir osilaskop ve haricî bir yükselteç yardımıyla ses devrelerinde sinyal izleme arızalı eleman veya bölüm belirlenebilir. Doğru gerilim ve direnç ölçümü ile arızalı transistör veya entegreler tespit edilebilir. Bir sinyal jeneratöründen haricî bir ses sinyalini ses çıkış devrelerine uygulayarak zayıf veya ölü bölüm belirlenebilir. Hoparlör veya osilaskop gösterge olarak kullanılabilir.

5.2.1.5. Lazer Birimini Test Etme ve Arıza Giderme

Optik birimdeki zayıf veya uygun olmayan izleme işlemi birimin dışındaki elemanlardan, uygun olmayan gerilim kaynaklarından veya arızalı lazer birimden kaynaklanır. Lazer diyot ışık birimi akım ve gerilim ölçümleriyle veya ışık metrelerle kontrol edilebilir. Çok önemli lazer diyot ayarlamalarında ticari optik güç metreler (lazer powermeter) veya simülatör kullanılmalıdır. Gerilim ve akım ölçümleri doğrudan lazer diyot uçlarından değil, lazer diyot devrelerindeki bir sabit direncin uçlarından yapılmalıdır. Bu işlemleri yaparken asla optik birime doğrudan gözle bakılmamalıdır.

Lazer diyotlar statik elektrik gibi elektriksel gürültülere karşı hassastırlar ve dayanıklıkları azalabilir veya bozulabilirler. Bu yüzden herhangi bir statik elektriğe karşı önlem alınmalı, çalışma alanının ve test cihazlarının topraklanmasına dikkat edilmelidir. Lazer diyotun uçlarına ölçü aleti veya osilaskop koyarak ölçüm yapmaya kalkışmayınız. Zayıf gerilimli bir kaynaktan veya geçici kontaklı veya klipsle gerilim vermekten kaçınınız.

Lazer diyotlar genellikle 765-850 nm dalga boyunda, sürekli dalga yapısına sahiptirler. Optik birim üzerinden lazer güç çıkışı ölçülür. Üreticilere göre lazer diyotun dalga boyu ve gücü değişmesine rağmen dalga boyu 765 ile 850 nm arasındadır. Aşağıda Şekil 5.1'de bir optik birim üzerindeki lazer diyotun güç ışınını ölçmek için lazer güç metrenin kullanımı gösterilmiştir.

Şekil 5.1: Lazer güç metre ile lazer diyodun ölçümü

5.2.2. Mekanik Arızaların Giderilmesi

Mekanik arızaların birçoğu yukarıda elektronik arızaların giderilmesi konularının içerisinde yer aldığı için burada tekrar bahsedilmeyecektir. Yukarıda bahsedilen arızaların dışındaki mekanik arızalar giderilmesi konusunda aşağıdaki iki maddeden bahsedebiliriz.

Bunların dışında, plastik parçaların kırılması, motor kayışlarının kopması, tozlanmadan dolayı dişli mekanizmaların sıkışması gibi fiziksel problemlerden ayrıca bahsedilmeyecektir.

5.2.2.1. Optik Lenslerin Temizlenmesi

Optik sistemde arıza arama işlemine başlamadan önce merceğin bulunduğu yüzeyin temizlenmesi daha uygun olur. Çünkü mercek lekelenmiş veya sigara dumanından matlaşmıştır. Aşırı miktarda toz merceğin yüzeyini kapatıp lazerin disk yüzeyine ulaşmasını engelleyebilir. Merceği temizlerken fazla bastırmamaya dikkat ediniz aksi takdirde bozulabilir.

Merceği tiftiksiz keten ile veya kamera merceklerini temizlemek için kullanılan nemlendirilmiş temizleme kâğıtları ile temizleyiniz. Kameralar için kullanılan temizleme solüsyonu en ideal olanıdır. Mercek üzerindeki tozlar bir spreyle üflenebilir.

5.2.2.2. Optik Birimin (CD Gözü) Değiştirilmesi

Her zaman için üretici firmanın prosedürlerine uyunuz. Genellikle CD gözü kızak mekanizmasına bağlı olarak hareket edeceğinden öncelikle mekanizmanın vidalarını sökmek gerekir. Optik birim kaldırılmadan önce esnek yassı kabloların bağlantısı kaldırılmalıdır. Eğer yanınızda bir kitapçık yok ise çıkardığınız bütün parçaları bir kâğıda not ediniz.

Kaynaklar :

- DAVIDSON, Homer L., Consumer Electronics Troubleshooting& Repairing Handbook, New York, 1999, McGraw-Hill Co.
- www.howstuffworks.com (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- http://focus.ti.com/analog/docs (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- www.national.com/diagrams (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- www.answers.com (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- www.vintagecomputing.com (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- Arçelik DVD-2006 DVD oynatıcı Kullanım Kılavuzu
- www.howstuffworks.com (Erişim tarihi Temmuz 2006)
- http://www.repairfaq.org/sam/cdfaq.htm (Erişim tarihi Temmuz 2006)