Reaktif Güç Kompanzasyonu Projesi

Sosyal hayatın gelişmesi ve teknolojinin ilerlemesi ile elektrik enerjisi tüketimi hızla artmaktadır. Dünyada ve özellikle ülkemizde son yıllarda önemli bir enerji açığı göze çarpmaktadır. Şehir şebekelerinden alınan örnekler, güç faktörünün düşük seviye de olduğunu göstermektedir. Bu nedenle elektrik tesislerine kompanzasyon yapılarak güç faktörü iyileştirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada kompanzasyon gerekliliği, şebekeye ve tüketiciye sağlayacağı faydalar, kompanzasyon çeşitleri anlatılmıştır. Ayrıca bir tesisin kompanzasyon projesi yapılmıştır.

1. GİRİŞ

Son yıllarda dünyada karşı karşıya kalınan enerji krizi, araştırmacıları bir yandan yeni enerji kaynaklarına yönelirken, diğer yandan da daha verimli sistemlerin tasarlanması ve boşa giden elektrik enerjisinin azaltılması yönünde yapılan çalışmaların yoğunlaşmasına neden olmuştur.

Elektrik enerjisi bugün arlık yalnız alternatif akım enerjisi olarak Üretilir ve dağıtılır. Tüketicilerin şebekeden çektikleri alternatif akım, biri aktif diğeri de reaktif akını olmak üzere iki bileşenden oluşur. Alternatif akımın meydana getirdiği aktif güç tüketici tarafından faydalı hale getirilir fakat reaktif akımın meydana getirdiği reaktif güç ise faydalı güce çevrilmez, Her ne kadar reaktif güç aktif güce çevrilemezse de bundan tamamen de vazgeçilemez, Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, transformatör, bobin ve motor gibi bütün işletme araçlarının normal çalışmaları için gerekli olan manyetik alan, reaktif akım tarafından meydana getirilir.

Reaktif gücün şebekelerde ve tesislerde oluşan istenmeyen etkilerini önlemek, amacıyla kompanzasyon’a başvurulur Elektrik tesislerinin ve yükün ihtiyacı olan reaktif gücün belirli teknikler kullanılarak karşılanması’ Reaktif Güç Kompanzasyonu’ olarak adlandırılır. İdeal bir alternatif akını için reaktif güç kompanzasyonu şarttır, İdeal bir alternatif akım şebekesinde, şebekenin her noktasında gerilim ve frekans sabit ve harmoniksiz olmalıdır. Ayrıca güç faktörü de bir veya bire yakın olmalıdır. Bir alternatif akım şebekesinin kalitesi şunlara bağlıdır:

1. Gerilim ve frekansın sabitliği
2. Güç faktörünün bire yakınlığı
3. Faz, gerilim ve akımların dengeli olması
4. Sürekli enerji verebilmesi
5. Harmonik miktarının belirli sınırlar içinde kalması

Bu kaliteyi sağlayabilmek içinde reaktif güç kompanzasyon cihazlarının kullanılması gerekir.

Reaktif güç kompanzasyonu ile ilgili ilk çalışmalar XX., Yüzyılın başından itibaren başlamıştır. ilk olarak, sabit kandansatör ünitelerinin kullanılmasına ı 914 yılında başlanmış ve bu tarihte motor, lamba, transformatör gibi alıcılar kendilerine paralel bağlı kondansatörlerle tek tek kompanze ediImiştir.

Endüstrinin gelişmesiyle çok sayıda motor veya endüktif yüklerin değişik zamanlarda devreye girip çıktığı tesisler kurulmuştur. 1970’li yıllarda özellikle endüstride elektrik enerjisi kullanımına dayanan büyük tesisler kurulmuştur. Yüksek güçlü tristörlerin (3000 A) geliştirilmesiyle mekanik anahtarların yerini yarı iletken anahtarlar almaya başlamıştır. Anahtarlama işleminin en aza indirilmesi sistemin kararlılığını artırır. 1970 yıllından itibaren statik kompansatörler kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde en çok statik kompansatöder kullanılmaktadır. Bu konuda yapılan çalışmalar da sürmektedir. [1]

Endüstride kompanzasyonu gerektiren en önemli yükler şunlardır; düşük uyarmalı senkron makineler, transformatörler, bobinler, havai hatlar, senkron motorlar, redresörler, endüksiyon fırınları, elektrik ark ocakları, kaynak makineleri, endüksiyon kaynak makineleri, lamba balastları, haddehaneler, haddehanelerin elektrik tesisatı, asenkron motorlar, v.b.

2. GÜÇ FAKTÖRÜ

Bir tüketicinin şebekeden çektiği güçler aşağıda verilmiştir.

Görünür Güç S = U.I (1)
Aktif Güç P = U.I.Cosφ  (2)
Reaktif Güç Q = U.Sinφ (3)

Bir tüketicinin şebekeden çektiği akımlar aşağıda verilmiştir.

Aktif Akım Ia = I.Cosφ (4)
Reaktif akım   Ir = I Sinφ (5)

Görünür akım     

I = (Ia2 + Ir2)1/2 (6)

Yukarıda da görüldüğü gibi aktif güç, görünür gücün Cosφ ile çarpımıdır. Bu sebeple Cosφ’ye aktif güç katsayısı veya kısaca güç katsayısı adı verilmektedir.[2]

Image

Şekil 1. Güç üçgeni

Bir şebekeyi en iyi şartlarda kullanmak için reaktif enerjinin tüketildiği yerde üretilmesi gerekmektedir. Bu da düşük olan Cosφ değerini yaklaşık 0,95 ile 1 değeri arasındaki bir değere çıkarmak demektir. Güç katsayısı, elektrik işletmeleri tarafından belirlenmiş olan minimum 0,95 Üzerinde tutulmak zorundadır. Aksi halde kuruluşlar çektikleri reaktif güç içinde ücret ödemek zorunda kalırlar. Bu durumda da güç katsayısı mutlaka iyileştirilmelidir.

3. REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONUNUN FAYDALARI

Düşük güç faktörü, tesiste aşağıdaki sorunlara neden olur:

Üretici yönünden getirdiği sorunlar; kurulacak bir tesiste generatör ve transformatörlerin daha büyük güçte seçilmelerine neden olur, kumanda kontrol ve koruma cihazlarının daha büyük ve hassas olmalarına sebep olur. Kurulu bir tesiste de: üretim iletim ve dağıtımda kapasite ve verim düşer. iletkenlerde gerilim düşümü ve enerji kayıpları artar gerilim regülasyonu ve işletmecilik zorlaşır.

Tüketici yönünden getirdiği sorunlarsa kurulacak bir tesiste, abone transformatörünün kumanda koruma ve kontrol donanımının daha büyük olmasına ve tesisat iletkenlerinin daha kalın kesitli seçilmesine neden olur. Kurulu bir tesiste de getireceği sorunlarsa;abone transformatörünün ve tesisatının kapasite ve verimi düşer, şebekeden daha çok reaktif enerji (kVAR/h) çekilir.

Sonuç olarak da görülen hizmet maliyeti anar. Tüm bunların yanında yatırımlar yapılması ile milli ekonomiye verilmiş olur.

Birim enerji (kWh) başına reaktif enerjinin dolayısıyla kayıpların az olması için; elektrik motorlarının güç faktörleri yüksek olanları seçilmelidir, elektrik motorları gereğinden büyük güçte seçilmemeli ve yüksüz çalıştırılmamalıdır, Aydınlatma lambalarında ışık verimi yüksek olan (Flüoresan lamba gibi) seçilmeli ve kompanze edilmelidir. Sanayi tesislerinde reaktif enerji kompanzasyonu yapılmalıdır.

Güç faktörünün düzeltilmesinin şebekeye faydaları enerji nakil hatlarında hat sonunda çekilen aktif güç sabit kalır ve gerilim düşümü azalır Tüketiciye faydaları ise; gereksiz yatırım yapılmamış olur, kayıplar azalır, gerilim düşümü azalır, alıcılar istenilen verimde çalışır, alıcılar için gerekli iletken kesitleri daha düşük tutulur ve en önemlisi de reaktif enerji bedeli ödenmez.

4. KOMPANZASYON TESİSLERiNiN SINIFLANDIRILMASI

Tesise bağlı alıcıların durumuna göre, kompanzasyonu gerçekleştirecek olan kondansatörler, temelde üç şekilde düzenlenir:

Tekli kompanzasyon: Devamlı olarak işletmede bulunan oldukça büyük güçlü tüketicilerin ihtiyacını temin etmek için kondansatörler tüketicinin uçlarına doğrudan doğruya paralel bağlanırlar ve ancak bir anahtar üzerinden tüketici ile birlikte işletmeye sokulup çıkarılırlar.Tekli kompanzasyonun birçok üstünlüklerinin yanında sakıncaları da vardır. Bu kompanzasyon tipi pahalı ve ayara elverişli değildir.

Grup kompanzasyon: Beraber veya aynı kontaktör veya şalter üzerinden devreye girip çıkan motor, lamba ve transformatörler ortak kompanze edilebilirler. Birçok tüketicinin bulunduğu bir tesiste her tüketicinin ayrı ayrı kondansatörlerle donatılacağı yerde bunların ortak bir kompanzasyon tesisi tarafından beslenmesi daha pratik ve ekonomik sonuçlar verir.

Merkezi kompanzasyon : Grup kompanzasyonun bir kademe daha genişletilmesiyle merkezi kompanzasyon elde edilir. Projelendirilmesi ve hesaplamaları kolaydır. Bir tesisin hangi çeşit kompanzasyonla donatılması gerektiği işletmenin muhtelif zamanlarda alınmış yükleme eğrilerine göre seçilmelidir.

5.HARMONİKLERİN KOMPANZASYON TESİSLERİNDEKİ ETKİLERİ

Elektrik tesislerinde akımın ve gerilimin 5O Hz’lik tam sinüs şeklinde olması istenir. Fakat bazı yan etkiler ve bozucu olaylar yüzünden elektriksel büyüklüklerin şekli bozulur ve harmonik ihtiva ederler. Bu yüzden çeşitli harmonik frekanslarında rezonans şartı daha kolay gerçekleşir. Bunların önlenmesinde temel frekans rezonanstaki kadar değildir. Ancak başka frekans bölgelerine girmeden, devre sabitlerinde küçük değişiklikler yapmak şartı ile belirli harmonik rezonansından kaçılır veya filtreler kullanılarak harmonikler engellenebilir.

Arızasız bir işletmede harmonikler çeşitli sebeplerle ortaya çıkar. Bunların başında manyetik ve elektrik devrelerindeki lineersizlik başta gelir. Bunun sonucunda da akımın ve gerilimin s inusoidal dalga şekli bozulur. Harmoniklerin başlıca kaynakları generatörler, transformatörler, tristörler ve arkla çalışan işletme cihazlarıdır.

Harmoniklerin elektrik tesisi üzerinde çeşitli zararları vardır. Bunların başlıcaları; generatör ve şebeke gerilimin bozulması, gerilim düşümünün artması, izolasyonun delinmesi, koruma rölelerinde hatalı ölçmedir.

6.GÜÇ FAKTÖRÜNÜN DÜZELTİLMESİ

Hem elektrik hem de kompanzasyon projeleri yapılırken sistemin toplam gücünün belirlenmesi gerekir ve bu güce Kurulu Güç denir. Fakat sisteme bağlı olan bütün tüketiciler aynı anda çalışmazlar. Aynı anda çalışması muhtemel olan tüketicilerin sistemden çekeceği güce ise Talep Gücü denir. Talep edilen gücün kurulu güce oranı ise Eşzamanlılık (talep) faktörünü verir. Yani eş zamanlılık faktörü gücün yüzde kaçının aynı anda sistemden çekilebileceğini gösterir.

Ef = Talep Gücü / Kurulu Güç

Elektrik ve dolayısıyla kompanzasyon projeleri eşzamanlılık faktörü  göz önüne alınarak yapılır. Hesaplar yapılırken, eş zamanlılık faktörü yardımıyla bulunan talep gücü dikkate alınır. Eğer kurulu güç dikkate alınsaydı kullanacağımız iletkenlerin çapları ve malzemelerin kapasiteleri artacak benzer şekilde transformatörün boyutu da artacak dolayısıyla maliyet artacaktır.

Tesisin reaktif güç ihtiyacı karşılanırken aynı zamanda güç trafosunun da reaktif güç ihtiyacı karşılanmalıdır.

Harmoniklerin bulunmadığı ve şebekeden P aktif gücün çekildiği bir işletmede güç faktörünün Cosφ1’den Cosφ2’ye yükseltilmesi için gerekli kondansatör gücü iki prensibe göre hesaplanır. Şebekeden görünür güç (S) sabit tutularak kompanzasyondan sonraki P2 aktif gücünün daha büyük bir değer alması sağlanır. (Şekil2), yada P aktif gücü sabit tutularak, çekilen görünür güç S2 gibi daha küçük bir değere indirgenir. (Şekil 3) [4]

İlk yönteme göre;

Image

Şekil 2. S görünür gücün sabit olması durumunda fazör diyagramı.

Bu durumda kompanzasyondan önce şebekeden çekilen aktif ve reaktif güç ifadeleri;

P1 = S1 Cosφ1  (8)
Q1 = S1 Sinφ1 = P1 Tanφ1  (9)

Kompanzasyondan sonra S1 görünür gücü sabit tutulacağından aktif güç;

P2 = S1 Cosφ2  değerini alacaktır. Bu durumda kompanzasyondan sonraki reaktif güç

Q2 = ( S12 - P1 2)1/2 (10)

olur. Gerekli kondansatör gücü de;

QC = S1 (Sinφ1 –Sinφ2)        (11)

Bu durumda aktif güçteki artma ise;

P2 – P1 = S1 (Cosφ2 - Cos φ1)       (12)

kadar olacaktır. Diğer yöntem ise aktif gücün sabit olmasıdır.

Image

Şekil 3. P aktif gücünün sabit olması durumunda fazör diyagramı.

Şebekeden çekilen aktif ve reaktif güç ifadeleri, kompanzasyondan önce;

P1 = S1 Cos φ1                       (13)
Q1 = S1Sin φ1 = P1 Tan φ1      (14)

kompanzasyondan sonra

P = S2 Cosφ2                                                                          (15)
Q2 = S2 Sinφ= P Tan φ2                                                      (16)

formülleri ile hesaplanabilir. Bu durumda gerekli kondansatör gücü

Qc = Q2 - Q1 = P (Tan φ1 - Tan φ2)                         (17)

ifadesi yazılır. Görünür güçteki azalma ise şöyle ifade edilebilir.

S1 – S2 = P ( 1/Cos φ1  – 1/Cosφ2 )                 (18)

Birinci yöntemle düzeltme yapılacak olursa, yükün şebekeden çekeceği görünür güç azalacaktır. İkinci yöntemde ise, yükün şebekeden çektiği aktif güç artacaktır. Ancak her iki yolla yapılan güç katsayısını düzeltme işleminde daima yükün reaktif gücü azalacak ve faz açısı küçülecektir. [5]

Gerekli kompanzasyon gücü aktif ve reaktif değerler biliniyorsa

QC = Aq – Ap. Tan φ2 / t                                             (19)

formülü yardımıyla hesaplanır. Burada;

Aq = Reaktif Enerji (VARh)
Ap = Aktif enerji (Wh)
t = İşletme süresi (s)

Bir tesisin kompanzasyon hesabı yapılırken reaktif güç çeken tüketiciler, sistemden çektiği aktif güçler ve reaktif güçler ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.

Tan φ1 = QT / PT                                                      (20)                                                                                

formülünden faydalanılarak tesisin ilk güç faktörü (Cosφ1 ) hesaplanabilir.

Eğer kurulu güçleri aynı olan birden fazla tesis varsa bunlardan sadece birisinin, reaktif güç çeken almaçların, sistemden çektiği aktif güçler toplanıp tesis sayısı ve eş zamanlı katsayısıyla çarpılıp toplam aktif güç ve reaktif güçler hesaplanır.

Tesisin kurulu gücünün, eş zamanlılık faktörü ve arzu edilen Cosφ değeri ile çarpılmasıyla trafo gücü bulunur.

S = Pk x Ef x Cosφ                                (21)

Güç trafosu boşta çalışırken, belirli bir reaktif güce ihtiyaç duyar. Trafonun ne kadar bir reaktif güce ihtiyaç olduğu hesaplanmalıdır.Bu hesaplar için trafonun katalog değerlerinden faydalanılır.

Trafonun katalog değerleri;

Görünür gücü (S)
Boşta çalışma gücü (PB)
Trafo gerilimi (UN)
Boşta akım(IE/IP)
Kısa devre gerilimi (UKD)

İlk önce

IH = PB / 30.5 UN

IP = S / 30.5 UN

formüllerinden demir kayıpları (IH) ve trafo akımı (IP) bulunur. Daha sonra trafonun boşta akımın değerinden (IE/)IP) , faydalanarak uyartım akımı (IE) bulunur. Trafonun boşta çalışma güç faktörü,

Cosφ1 = IH / IE                                            (22)

formülünden bulunur. Cosφ2 istenilen güç faktörü olmak üzere

Qc = PB (Tan φ1 – Tan φ2)                                            (24)

Formülünden, güç trafosunun boşta iken çekeceği reaktif enerjiyi karşılayacak olan kondansatörün kapasitesi hesaplanabilir.

Tesisin kompanzasyonu için gerekli kondansatör gücünü hesaplamadan önce sistemde oluşabilecek harmoniklerden korunmak için tesis edebileceğimiz maksimum kondansatör gücü hesaplanırsa, burada tehlikeli sayılabilecek (5. 7. 11 ve 13) harmoniklerin oluşmaması için tesis edilecek kondansatör kapasitesinin :

Qc< S x 100 / n2 x UKD

formülü ile hesaplanan değerden daha küçük olması gerekir. Formülde harmonik numarası (n) değiştirilerek maksimum kondansatör kapasitesi bulunabilir.

7. ÖRNEK BİR KOMPANZASYON TESİSİNİN YAPILMASI:

2 katlı, 35 konuttan oluşan bir sitenin güç faktörünün iyileştirilmesi amacıyla bir kompanzasyon tesisi yapılmıştır. İlk olarak hedeflenen güç faktörü de hesaba katılarak trafo seçimi yapıldı. Bir binanı kurulu aktif gücü 10.360 kW’dır. 35 binanın toplam aktif gücü ise;

P = 10.360* 35 = 362.6 kW’dır.

Ancak iç tesisat yönetmeliğine göre trafo gücü hesaplanırken, tesisin eş zamanlılık faktörü de göz önüne alınmalıdır. Tesisin eşzamanlılık faktörü 0.24 alınacak olursa binalar için gerekli olan aktif güç;

P = 10.360 * 35.0.24 = 87.024 kw

Tüm sitenin aktif güç ihtiyacı;

Binalar……………………87.024 kW
Dış aydınlatma……………..4.976 kW
Binaların su pompası………….3 kW

Olmak üzere toplam;

P = 95 kW

Buradan gerekli olan, görünür trafo gücü, 0.95’de tutulması hedeflenen güç faktörü de göz önünde tutularak,

P = S.Cosφ’den

S = P / Cosφ   = 95 / 0.95 = 100 kVA bulunur.

Sonuç olarak 100kVA’lık bir güç trafosu bu tesis için uygundur.

Trafonun katalog değerleri:[5]

Görünür gücü…………….(S) = 100 kVA
Boşta çalışma gücü…………(PB)
Trafo gerilimi………………(UE) = 34.5 kV
Boşta akım……………….(IE/IP) = %2.27
Kısa devre gerilimi……..(UKD) = % 4.5
Demir kayıpları akımı……..(IH)
Uyartım akımı…………………(IE)

Demir kayıpları akımı (IH);

IH = PB / 30.5 UN = 0.006359

IP = S / 30.5 UN = 1.673

IE = 0.037977

Cos φ1  = IH / IE = 0.137443

φ1 = 80.36O bulunur. Cosφ2 = 0.95’e kompanze edileceğine göre φ2 = 18.19’dir. bulduğumuz bu değerleri;

QC = PB (Tan φ1 -Tan φ2) = 380 ( 5.887 - 0.3286 ) = 2.112 kVar

bulunur. Norm üst kondansatör kapasitesi olarak 3 alınabilir.

Kompanzasyon için gerekli olan kondansatör gücünü hesaplamadan önce sistemde oluşabilecek harmoniklerden korunmak için tesisi edilecek maksimum kondansatör gücü hesaplanırsa; tehlikeli sayılabilecek  (5,7,11,13) harmoniklerinin oluşmaması için tesis edilecek toplam kondansatör

Kapasitesinin QC < S x 100 / n2 x UKD  ile hesaplanan değerden daha küçük olması gerekir. 5. harmonik için;

QC5 < 100 x 100 / 52 x4.5             QC5< 88.88 kVar

QC7 < 100 x 100 / 72 x 4.5            QC7< 45.35 kVar

olursa 5. ve 7. harmonikler oluşmaz. Dolayısıyla tesis edilecek toplam kondansatör kapasitesinin 45.35’den küçük olması gerekir. Transformatöre, boştaki kompanzasyon için ilave edilen 3 kVar’lık kapasite düşünüldüğünde, 45.35-3 = 42.35 kVar’dır. Tehlikeli harmonikler oluşmaması için, tesisi edilmesi gereken maksimum kondansatör kapasitesi olan bu değer aşılmamalıdır.

İki katlı binanın elektrik tesisat projesinin kolon şemasından faydalanılarak, binalar için gerekli olan reaktif güç hesaplanırsa;

Tablo1. Bir dairenin her bir linyesine bağlı tüketicilerin şebekeden çektikleri güçler.

Tablo Linye P(W) Cosφ
1.Kat 1 nolu linyenin 320 0.5
  2 nolu linyenin 140 0.5
  3 nolu linyenin 150 0.4
  4 nolu linyenin 480 1
2.Kat 1 nolu linyenin 320 0.5
  2 nolu linyenin 140 0.5
  3 nolu linyenin 150 0.4
  4 nolu linyenin 480 1

Rezistif yük karakterinde olan (Cosφ1 = 1) almaçlar ayrı tutulacak olursa, yapılan toplamada;

300 W’lık yükün…………………………Cosφ1 = 0.40
920 W’lık yükün…………………………Cosφ1 = 0.50

olduğu görülür. Bir binanın ortalama ilk güç faktörü değerleri;

Tablo 2. Bir binaya ait reaktif güç değerleri

P(W) Cos φ φ1 Tan φ Q1(Var)
320 0.0.4 66.42o 2.29 7328
920 0.5 60o 1.73 1591.6
P1 = 1240       QT = 2324.4

Tan φ1 = QT / PT = 1.8745
φ1 = 61.92o 
Cosφ1 = 0.470

olduğu görülür. Bütün binaların otomatik kompanzasyon hesabında kullanılacak (rezistif yükler hariç) aktif gücü eşzamanlılık faktörü ile;

1240 x 35 x 0.24 = 10.416 kW olacaktır.

Tüm sitenin, ortalama ilk güç faktörü hesabı yapılırken 4976 W’lık dış aydınlatmayı ve 3000 W’lık su pompası dikkate alındığında tüm sitenin ilk güç faktörü;

Tablo 3. Tüm siteye ait reaktif güç değerleri

P(W) Cos φ φ1 Tan φ Q1(Var)
10416 0.4706 61.92o 1.874 19519.584
4976 0.45 63.25o 1.98 9852.48
5000 0.65 49.45o 1.169 5845
P1 = 20392       QT = 35217.06

Tan φ1 = QT / PT = 1.727 

φT = 59.927o

Cosh φ1 = 0.5010947

CosφT2‘yi 0.95’e yükseltmek için gerekli kondansatör gücü;

QC = PT (Tan φ1 – Tan φ2)
       = 20.392(1.727 – 0.3286)
       = 28.516 kVar olup toplam 30 kVar’lık otomatik kompanzasyon yapılabilir.

Otomatik kompanzasyon hesapları yapılmadan önce, tehlikeli harmonikler oluşmaması için, tesis edilmesi gereken maksimum kondansatör kapasitesi 42.35 kVar olarak hesaplanmıştı, görüldüğü üzere bu değer aşılmamıştır.

8. SONUÇ

Elektrik tesislerine kompanzasyon yapılarak güç faktörünün iyileştirilmesi, alıcılar için gerekli olan aktif ve reaktif enerjinin en iyi şekilde sunulması teknik ve ekonomik bir zorunluluk halini almıştır.

Ülkemizin içinde bulunduğu eneri sıkıntısı, kompanzasyon tesisleri yapılarak az da olsa aşılabilir. Kompanzasyon yapılarak enerji şebekesindeki kayıpların %25’lerden %10’lara düşecektir.

Yapılan kompanzasyon çalışmalarının uzun vadede faydalı olabilmesi içi periyodik olarak bakım ve kontrollerinin yapılması gerekmektedir.

Kompanzasyon projeleri gerçekleştirilirken daha küçük boyutlu kondansatörler seçilmesi, yarı iletkenler ve güç elektroniği elemanlarının kullanılması daha faydalı olacaktır.

KAYNAKÇA

[1]S.R.Barrold, B:K.Patel “A thyristor reactive power compensatör for fast-varying industrial loads” Int.J.Electronics, vol.51, no.6, pp.763-767,1981
[2]M.E.Güven, 1. Çaoşkun, Elektroteknik-3, Ankara. 1982
[3]T.J.Miller, Reactive poweer control in electric company corparate research and development center schenectandy, Newyork, John Willey and Sons.1982

Hazırlayan : Ümmühan Başaran , Mehmet Kurban